Utrecht, Caravaggio en Europa

Utrecht, Caravaggio en Europa Rome was rond 1600 het culturele centrum van de wereld. De stad werkte als een magneet op kunstenaars en architecten uit heel Europa. Ook Hendrick ter Brugghen, Gerard van Honthorst en Dirck van Baburen reisden ernaar toe. Ze raakten er vertrouwd met de kunst van de antieken en de meesterwerken van de Italiaanse renaissance, maar ook en vooral werden ze geraakt door de revolutionaire vernieuwingen in de schilderkunst. 1600 was een Heilig Jaar, met talloze grote en kleinere bouwprojecten en legio mogelijkheden voor schilders om opdrachten te verwerven. Dat was al voldoende reden om te gaan, maar de aansporing van Karel van Mander in 1604, die melding maakt van ene Caravaggio, die daar ‘wonderlijke dingen doet’, gaf waarschijnlijk de doorslag. Caravaggio was het warmbloedige heethoofd die een ware omwenteling in de schilderkunst teweeg bracht: een nieuwe thematiek, een ongekend realisme, en zeer sterke licht-donker contrasten, resulterend in een gestolde monumentaliteit die nooit eerder was vertoond. Wat een schok moet het voor Ter Brugghen, Honthorst en Baburen zijn geweest toen ze zijn werk voor het eerst zagen. In Rome heerste een levendige en internationale hectiek. De vele jonge kunstenaars, die net als de drie Utrechters naar de stad waren gekomen, brachten ieder hun eigen cultuur met zich mee. Ze spraken verschillende talen, hadden een andere opleiding achter de rug, en ook hun motivatie zal uiteenlopend zijn geweest. De interpretatie, de vertaling van alle opgedane indrukken en ervaringen is, zo blijkt dan ook uit hun werk, steeds anders. Ieder van hen ontwikkelde een onmiskenbaar eigen stijl. De schilderijen op de tentoonstelling zijn – op één na –ontstaan tussen 1600 en 1630, de kernperiode van het caravaggisme. Ze zijn geschilderd door de eerste generatie Rome-reizigers. Getoond in groepen maken de werken in één oogopslag duidelijk waarin ze van elkaar verschillen. Goed zichtbaar is ook de onderlinge beïnvloeding van deze kunstenaars die gelijktijdig in de bruisende metropool aan het werk waren. Het vergelijkenderwijs bestuderen en bediscussiëren van al deze schilderijen was een geliefde bezigheid onder tijdgenoten. De tentoonstelling nodigt u uit het discours van toen, nu te vervolgen.