Ga direct naar hoofdinhoud
Centraal Museum Utrecht, naar home

Weer open op dinsdag om 11u

Tickets
Centraal Museum Utrecht, naar home

Weer open op dinsdag om 11u

Tickets
Collectie overzichtObject
Object

Jongen met mondharp

Nu te zien in Collectie Centraal
Dirck van Baburen1621
Jongen met mondharp

Jongen met mondharp

Dirck van Baburen wordt gezien als een van de belangrijkste vernieuwers in de Utrechtse kunst van na 1620. Van ongeveer 1615 tot omstreeks 1621 woonde en werkte hij in Italië. Het eerste werk dat van na zijn terugkeer in Utrecht bekend is is de Jongen met mondharp. Het schilderij is 1621 gedateerd en behoort, samen met de  Fluitspeler van Abraham Bloemaert en de twee fluitspelers die Hendrick ter Brugghen schilderde, tot de vroegst bekende Noord-Nederlandse voorbeelden van een muzikant die in halffiguur is weergegeven. De mondharp komt bij de caravaggisten verder niet voor. Het gebaar van de jongen is karakteristiek voor het bespelen van de mondharp: het instrument, tegen de lippen geklemd, wordt met de linkerhand vastgehouden en de metalen tong, die aan het einde haaks is omgezet, wordt met de wijsvinger van de rechterhand in trillende beweging gebracht. De mondholte wordt bij het spelen gebruikt als klankkast.

Het idee een muzikant geïsoleerd en als halffiguur uit te beelden is afkomstig van Caravaggio (1573-1610) en zijn navolgers. Aangezien Bloemaert nooit in Italië is geweest, moet hij het nieuwe thema via via hebben opgepakt. De verdienste het genre in het noorden te hebben geïntroduceerd valt toe aan zijn leerling Baburen, of mogelijk ook aan Ter Brugghen. Het thema werd niet alleen in Utrecht, maar ook in andere steden zoals Haarlem en Leiden zeer populair. Frans Hals bijvoorbeeld schilderde zijn beroemde Luitspelende nar omstreeks 1623.

Jongen met mondharp is een intiem, bijna zwoel schilderij, dat alle kenmerken van het caravaggisme heeft. Een beeldvullende halffigurige jonge muzikant met een ontblote schouderpartij en een zwierige baret met veren op het hoofd. Hij wordt indirect verlicht door een walmende kaars achter de wapperende muziekbladen waarvan hij speelt. De grillige schaduw van het oor van de blaker op het gekreukelde muziekblad is een geraffineerd staaltje meesterschap. Het is Baburen op zijn best.

Maker
Dirck van Baburen
Titel
Jongen met mondharp
Datering
1621
Objectsoort
schilderij
Objectnummer
11188
Collectie
beeldende kunst, schilderkunst, schilderkunst tot 1850

Vragen of opmerkingen over dit object?

Laat het ons weten viainfo@centraalmuseum.nl

Dirck van Baburen

Dirck van Baburen is een van de belangrijkste en meest vernieuwende Utrechtse caravaggisten na 1620. Na zijn leerperiode bij Paulus Moreelse (1571-1638) in Utrecht vertrekt hij omstreeks 1615 naar Rome. Daar behoort hij tot de oprichters van de ‘Bentvueghels’, een berucht Nederlands kunstenaarsgezelschap. Als Dirck van Baburen in 1621 terugkeert naar Utrecht is hij een van de eersten die het thema van de musicerende halffiguur introduceert in de Noordelijke Nederlanden.

Bekijk volledige profiel
Materiaal
doek, olieverf
Techniek
olieverf op doek
Afmetingen
  • hoogte 65 cm
  • breedte 52 cm
  • hoogte (met lijst) 84 cm
  • breedte (met lijst) 70.7 cm
  • diepte 4.5 cm
Verwerving
aankoop (1953)
Geassocieerde onderwerpen
Trefwoord
genre, muziek, mondharp
Opschriften en markeringen
signatuur en datering r.b. (met verf): TBaburen fecit // An° 1621 (TB aaneen / signatuur opgehaald)
Opmerkingen
  • Tot 1999 (publicatie van de coll. cat. Schilderkunst tot 1850) was de titel 'Jongen met mondtrommel' (germanisme) of 'Jongen met mondtrom' (Vlaamse term).
Duurzame URL
https://hdl.handle.net/21.12130/collect.1B0501BD-656C-44D7-BE6C-BDFE5F86D071
Rechten
Publiek domein
Documentatie
Paris tableau : le salon international de la peinture ancienne, [intro. Maurizio Canesso], Paris Tableau SAS (Paris, 2014), 152 p.
Jan Davidsz. de Heem 1606-1684, Fred G. Meijer, Waanders (Zwolle, 2024), 2 dl. 9 (001 -504. 505 -760)
L'Art et la musique, (1969)
Caravaggism in Europe, Benedict Nicolson, Umberto Allemandi & C. (Turijn, 1990), 3 dl., 276 p., ... p.pl.
Découverte de la lumière des Primitifs aux Impressionistes, (1959)
Dipingere la musica : Musik in der Malerei des 16. und 17. Jahrhunderts, bearb. von Sylvia Ferino-Pagden. nach einer Idee von Luiz Marques, Skira editore (Milaan, 2001) Kunsthistorisches Museum Wien Skira editore, 305 p.
Dipingere la musica : strumenti in posa nell'arte del Cinque e Seicento, a cura di Sylvia Ferino-Pagden. Doriana Comerlati (red.), Skira editore (Milano, 2000), 273 p.
Dirck van Baburen (c.1595-1624) : a Dutch painter in Utrecht and Rome, Leonard J. Slatkes, Haentjens Dekker & Gumbert (Utrecht, 1969), 216 p., [50] p. pl.
Dirck van Baburen (c.1595-1624) : a Dutch painter in Utrecht and Rome, Leonard Joseph Slatkes, Haentjens Dekker & Gumbert (Utrecht, [1962]), 103 p.
Hendrick Terbrugghen, by Benedict Nicolson. B. Nicolson, Lund Humphries (London, 1958), 138 p., [112] p.pl.
Keuze uit tien jaar aanwinsten 1951-1961, [inleid. Maria Elisabeth Houtzager], Centraal Museum (Utrecht, 1961), 111 p.
masters of candlelight : an anthology of great masters including Georges de La Tour, Godfried Schalcken, Joseph Wright of Derby, Christopher Wright, Arcos Verlag (Landshut, 1995) (Landshut), 136 p.
Masters of Utrecht : 17-19th Century Paintings from the Collection of Centraal Museum Utrecht, projectteam Sjarel Ex ... [et al.] ; authors Marja Bosma, Jos de Meyere, Huis ten Bosch (Nagasaki, 1994) Centraal Museum (Utrecht, 1994), 119 p.
Music and painting in the Golden Age, Edwin Buijsen, Louis Peter Grijp. with contributions from Willem Jan Hoogsteder ... [et al.], Galerie Hoogsteder & Hoogsteder (The Hague, 1994) Waanders (Zwolle), 388 p.
La pintura Holandesa del siglo de oro : la escuela de Utrecht, preparacion, textos y catalogo Jos de Meyere. y Juan J. Luna, Banco Bilbao Vizcaya (Bilbao, 1992) Centraal Museum (Utrecht), 261 p.
Röntgenonderzoek van de oude schilderijen in het Centraal Museum te Utrecht, M.E. Houtzager ... [et. al.], Centraal Museum (Utrecht, 1967), 299 p.
Schilderkunst tot 1850. De verzamelingen van het Centraal Museum Utrecht [cat. nrs. 1-290], Liesbeth M. Helmus, Centraal Museum (Utrecht, 1999)
Schilders in Utrecht 1600-1700, Paul Huys Janssen, Matrijs (Utrecht, 1990), 108 p.
Unbekannte Schönheit, (1956)
Utrecht painters of the Dutch Golden Age, Christopher Brown, National Gallery Publications (London, 1997), 72 p.
Caravaggio e L'Europa : il movimento caravaggesco internazionale da Caravaggio a Mattia Preti, coord. ed. Franco Ambriosio, Skira editore (Ginevra, 2005) (Milano), 519 p.
The paintings of Hendrick ter Brugghen 1588-1629 : catalogue raisonné, Leonard J. Slatkes and Wayne Franits, Benjamins (Amsterdam, 2007) (Philadelphia), 471 p.
Caravaggio in Holland : Musik und Genre bei Caravaggio und den Utrechter Caravaggisten, hrsg. von Jochen Sander, Bastian Eclery und Gabriel Dette, Städel Museum (Frankfurt am Main, 2009) Hirmer Verlag GmbH (München), 192 p.
Ruggengraat van de stad : de betekenis van gilden in Utrecht, 1528-1818, Nico Slokker, Aksant (Amsterdam, 2010), 331 p.
Corps et ombres : Caravage et le caravagisme européen, sous la dir. de Michel Hilaire [et] Axel Hémery ; [avec des essais de Gianni Papi ... et al.], 5 Continents (Milan, 2012), 501 p.
Dit is het Centraal Museum!, teksten Ninke Bloemberg, Marja Bosma, Renger de Bruin ... [et al.] ; eindred. Liesbeth M. Helmus, Hans Schopping, Centraal Museum (Utrecht, 2012), 72 p.
Het grote Gouden Eeuw boek : De Hollandse schilderkunst, Jeroen Giltaij, WBOOKS (Zwolle, 2013), 384 p.
Dutch Art in Detail : Kunstwerken uit zeven eeuwen, Vormgeving Joost Grootens, tekst Liesbeth Helmus, Alied Ottevanger, Marja Bosma ... [et al.], Lecturis (Eindhoven, 2014), 816 p.
Dirck van Baburen : Schilder van wereldfaam, Leen Dekker, Mura, Bedrijfsjournalistiek (2017), 112 p.
Utrecht, Caravaggio en Europa, Bernd Ebert en Liesbeth M. Helmus, Bayerische Staatsgemäldesammlungen (München, 2018) Hirmer Verlag GmbH (München, 2018), 304 p.
Utrecht, Caravaggio und Europa, Bernd Ebert en Liesbeth M. Helmus, Bayerische Staatsgemäldesammlungen (München, 2018) Hirmer Verlag GmbH (München, 2018), 304 p.
Utrecht : Le mouvement caravavesque international = Utrecht the International Caravaggesque Movement, Liesbeth M. Helmus, Volker Manuth, Paris Tableau SAS (Parijs, 2014), 104 p.
Caravage à Rome : amis et ennemis, auteurs Arnauld Brejon de Lavergnée ... [et al.], Fonds Mercator (Bruxelles, 2018), 200 p.
Bijdrage tot de geschiedenis van de Mondtrom, voornamelijk in de Nederlanden., H. Boone, (Bulletin van het Muziekinstrumentenmuseum van Brussel, Aflevering: 2; 1972)
Bringing Ter Brugghen and Baburen up-to-date, Leonard J. Slatkes, (Bulletin du Musée National de Varsovie, Aflevering: 3-4; 37, 1996), p. 199-219
Mondharpen, J. Ypey, (Antiek : tijdschrift voor liefhebbers en kenners van oude kunst en kunstnijverheid, Aflevering: 3; 11, okt. 1976)
Grondtonen : muziekinstrumenten uit Delftse bodem, Steven Jongma, (Delf : cultuurhistorisch magazine voor Delft, Jaargang: 15, Aflevering: 2, zomer 2013), p. 04 - 06
Nieuwe kijk op Caravaggisten, Bernadette van der Goes, (Collect : kunst & antiekjournaal, Jaargang: 23, Aflevering: 9, winter 2018), p. 32-37

Ontdek meer

Duik dieper

Met je neus op een mannenlijf

  • spieren
  • mannen
  • naakt