Object

Portret van paus Adrianus VI (1459-1523)

De Utrechter Adriaen Florisz. Boeijens had uitstekende connecties aan het Habsburgse hof en een uitmuntende reputatie. Daarom werd hij in 1522 gekozen tot paus Adrianus VI, de enige Nederlandse paus uit de geschiedenis. Na de dood van Rafaël benoemde hij zijn stadsgenoot Jan van Scorel tot diens opvolger als opzichter van de kunstcollectie in de Belvedère in Rome. Scorel vervaardigde minimaal twee portretten van de paus die beide verloren zijn gegaan. De compositie van in elk geval één hiervan is in latere kopieën overgeleverd.

Maker: kopie Jan van Scorel
Title: Portret van paus Adrianus VI (1459-1523)
Dating: ca 1625
Object type: schilderij
Object number: 2244
Collection: beeldende kunst, schilderkunst tot 1850, stadsgeschiedenis

Jan van Scorel

Jan van Scorel is een van de meest invloedrijke schilders van zijn tijd. Na een pelgrimstocht naar Jeruzalem vestigt hij zich in 1522 in Rome. Daar benoemt de Utrechtse paus Adrianus VI hem tot conservator van de Vaticaanse kunstcollecties waarmee hij de beroemde Italiaanse kunstenaar Rafaël (1482-1520) opvolgt. In 1524 keert Jan van Scorel terug naar Utrecht waar hij de belangrijkste vertegenwoordiger wordt van de Italiaanse renaissance in de Noordelijke Nederlanden.

View full profile

Materials: paneel
Technique: olieverf op paneel
Dimensions: hoogte 93 cm
breedte 73.6 cm
hoogte (met lijst) 104.5 cm
breedte (met lijst) 85.1 cm
diepte (met lijst) 4 cm
Acquisition: aankoop (1840)
Associated periods: Bisschoppelijk Utrecht 695-1528
Associated subjects: kapittels (Utrecht) (religie)
Keyword: portret, mansportret, Adrianus VI
Inscriptions and marks: niet gesigneerd, niet gedateerd:
Notes: Adriaan Florisz. (Utrecht 1459- Rome 1523) studeerde in Leuven, was hoogleraar in de theologie in Leuven. Daarnaast was hij in Utrecht kanunnik van de Domkerk, kanunnik en thesaurier van de Mariakerk en proost van Oudmunster. Hij was leermeester van Karel V, en vanaf 1515 verbleef hij, als kardinaal en regent namens Karel V, in Spanje. In 1522 werd hij tot paus gekozen. Zie ook inv.nrs. 1171-1173. Verschillende bronnen vermelden dat Jan van Scorel in Rome portretten van paus Adrianus VI schilderde. De Venetiaanse gezant Marino Sanuto schrijft in zijn dagboek d.d. 24-25-05-1523, dat een jonge Nederlandse schilder bezig is aan twee portretten van de paus. Zie Faries 1972, p. 227. Karel van Mander 1604, p. 235 verso, en Arnoldus Buchelius (zie Hoogewerff en Van Regteren Altena 1928, p. 64) vermelden dat Scorel in Rome een portret van de paus schilderde dat zich later in het pauscollege te Leuven bevond. Volgens Buchelius schonk hij een tweede exemplaar van dit portret aan de Mariakerk te Utrecht. Vanuit Rome stuurde Scorel een portret van de paus naar Adriaan van Marselaer te Antwerpen. In de begeleidende brief d.d. 26-05-1524 staat dat hij dit portret twee maanden voor de dood van de paus schilderde. Zie Faries 1972, p. 156. Geen van deze portretten is tegenwoordig bekend. Zowel in Leuven als in Utrecht zijn verschillende kopieën aanwezig. Zie Utrecht/Leuven 1959, pp. 199-201 en cat. nrs. 347-354, pp. 251-257.
Durable URL: https://hdl.handle.net/21.12130/collect.A14B5818-4BB3-4DEC-A053-296760CD91D3
Rights: Public domain

Documentation: Liste des objets exposés : suplément au catalogue et au livre mémorial Paus Adrianus VI 1459-1959, [avant-propos J. Coppens], Publicatons Universitaire (Leuven, 1959), 42 p.
: Hoe Utrecht paus Adrianus VI in herinnering hield, Christiaan Veldman en Lieke Wijnia, (Oud-Utrecht : tijdschrift voor geschiedenis van stad en provincie Utrecht, Jaargang: 96, Aflevering: 3, juni 2023), pp. 90-107
: Het culturele netwerk van Jan van Scorel : schilder, kanunnik, ondernemer en kosmopoliet, Gaila Jehoel, Verloren (Hilversum, 2020), 499 p.
: Beeltenissen van Paus Adrianus VI in Utrecht aanwezig, door Maria Elisabeth Houtzager, [Vereniging Oud-Utrecht] ([Utrecht], [1959]), P. 53-71
: Carolus : Keizer Karel V 1500-1558, red. Lothar Altringer ... [et al.], Snoeck-Ducaju & Zoon (Gent, 1999), 367 p.
: De Catalogus der schilderijen [1952], Centraal Museum (Utrecht, 1952), LVIII + 512 p.
: Catalogus der schilderijen in het Museum Kunstliefde, A.D. de Vries en A. Bredius ; m.m.v. S. Muller, J.L. Beijers (Utrecht, 1885), XX , 123 p. op 80 p.
: Catalogus der tentoonstelling van oude schilderkunst te Utrecht, voorw. [en cat.] E.W. Moes, C. Hofstede de Groot, J.L. Beijers ([Utrecht], 1894) Museum van Oudheden, Utrecht (1894), XV, 172 p.
: Catalogus van het Historisch Museum der stad [1928, cat. nrs. 1-1403], W.C. Schuylenburg, Centraal Museum (Utrecht, 1928)
: Catalogus van het Museum van Oudheden [1878], door S. Muller Fz.. S. Muller Fz., J.L. Beijers (Utrecht, 1878) (1878), XV, 237 p.
: Catalogus van het Museum van Oudheden [1904], door S. Muller Fz.. S. Muller Fz., W. Leijdenroth (Utrecht, 1904) (1904)
: Catalogus van schilderijen der Utrechtsche School, Centraal Museum (Utrecht, 1941), 72 p., 30 p. pl
: Centraal Museum Utrecht : catalogus der schilderijen [1933], inl. W.C. Schuylenburg. [tekst] C.H. de Jonge, [Centraal Museum] ([Utrecht], 1933), LIX, 333 p., p.pl.
: De Utrechtse Parade 1495-1995 : van Van Scorel tot Rietveld en Koch, red. Renger de Bruin, Jos de Meyere, Suzanne de Sitter. teksten Hanneke Adriaans, Marja Bosma, Renger de Bruin, Roman Koot, Jos de Meyere, Ida van Zijl, Centraal Museum (Utrecht, 1994), 311 p.
: Early Netherlandish Painting XII : Jan van Scorel and Pieter Coeck van Aelst, Max J. Friedländer. comments and notes by H. Pauwels and G. Lemmens. assisted by Monique Gierts and Anne-Marie Hess. trans. by Heinz Norden, A.W. Sijthoff (Leyden, 1975) La Connaissance (Brussels), 166 p., 217 p. pl.
: Jan van Scorel, [voorrede M. Elisabeth Houtzager. inl. G.J. Hoogewerf], Centraal Museum (Utrecht, 1955), 107 p., [114] p. pl.
: Jan van Scorel 1495-1562 : schilder voor prinsen en prelaten, J.A.L. de Meyere, Centraal Museum (Utrecht, 1981), 57 p.
: Herdenkingstentoonstelling Paus Adrianus VI : gedenkboek, catalogus : Utrecht, Centraal Museum, 28 september-15 november; Leuven, Stadhuis, 23 november-20 december 1959, [verantwoording M.E. Houtzager, J. Coppens], Centraal Museum (Utrecht, 1959) Stadhuis Leuven (Leuven), 287 p., [64] p. pl.
: Röntgenonderzoek van de oude schilderijen in het Centraal Museum te Utrecht, M.E. Houtzager ... [et. al.], Centraal Museum (Utrecht, 1967), 299 p.
: Een schilderij centraal : De Jeruzalemvaarders van Jan van Scorel, [ten geleide Adeline M. Janssens ; voorwoord door E. de Jongh], Centraal Museum (Utrecht, 1979), 26 p.
: Schilderkunst tot 1850. De verzamelingen van het Centraal Museum Utrecht [cat. nrs. 591-902], Liesbeth M. Helmus, Centraal Museum (Utrecht, 1999)
: Kroniek van Nederland, [idee Bodo Harenberg; tekst Aarts Aarsbergen, René van Beek, Jos Beelen ... et al.], Agon (Amsterdam, 1987) Elsevier (Amsterdam, 1987), 1102 p.
: Utrechtse biografieën 3 : levensbeschrijvingen van bekende en onbekende Utrechters, red. J. Aalbers ... [et al.], Boom (1996) Broese Stichting Publicaties Oud-Utrecht (SPOU), 208 p.
: Verzameling van oud beeldwerk en andere oudheden, schilderijen en tekeningen, meestal tot de stad Utrecht betrekking hebbende, behoorende tot het Archief derzelve stad [1846], [s.n.] (Utrecht, [c.1846]), 28 p.
: Verzameling van oud beeldwerk en andere oudheden, teekeningen en schilderijen, meestal tot de Stad Utrecht betrekking hebbende, behoorende tot het Archief derzelve stad [c.1847], [s.n.] (Utrecht, [c.1847]), 31 p.
: Jan van Scorel, Gemeente Schoorl ([Schoorl, 1986]), 32 p.
: 'De Loet', 's-Hertogenbosch : 650 jaar stedelijke geschiedenis, Jan van Oudheusden tekst en samenst. ; Jac Biemans beeldred., Waanders (Zwolle, 2008) Stichting 'Huizinghe de Loet' ('s-Hertogenbosch), 336 p.
: Catalogue of Paintings 1363-1600 : Centraal Museum Utrecht, project dir. and final ed. Liesbeth M. Helmus ; co-ed. Molly Faries and Liesbeth M. Helmus ; authors Molly Faries, Liesbeth M. Helmus and Dorien Tamis ; with contr. by J.R.J. van Asperen de Boer, Felice Geurdes and Peter Klein, Centraal Museum (Utrecht, 2011), 452 p.
: Verleden in verf : de Nederlandse geschiedenis in veertig schilderijen, Hans den Hartog Jager en Pieter Steinz, Athenaeum-Polak & Van Gennep (Amsterdam, 2011), 271 p.
: Catalogus der schilderijen in het Museum Kunstliefde, A.D. de Vries en A. Bredius ; m.m.v. S. Muller, J.L. Beijers (Utrecht, 1885), XX , 123 p.
: De doop van Christus : Jan van Scorel in Haarlem, Ariane van Suchtelen, i.s.m. Jessica Roeders en Jorine Koenen, Frans Hals Museum (Haarlem, 2015), 44 p.
: Die Päpste : und die Einheit der Lateinischen Welt. Antike - Mittelalter - Renaissance, Herg. Alfried Wieczorek, Stefan Weinfurter, Reiss-Engelhorn-Museen (REM) Mannheim (Mannheim, 2017) Verlag Schnell & Steiner (Regensburg, 2017), 544 p.
: De Nederlandse Paus : Adrianus van Utrecht 1459-1523, Twan Geurts, Balans (Amsterdam, 2017), 320 p.
: Met kennis van zaken : Wetenschap en onderwijs in Antwerpen vanaf 1500, Helma De Smedt (red.), Universiteit Antwerpen (Antwerpen, 2019), 384 p.
: Stappen door m'n stadsie : (on)bekend Utrecht in dertig heim-weetjes, Iris Dijkstra, WBOOKS (Zwolle, 2021), 184 p.
: Sint-Maarten in Utrecht : sporen van een beschermheilige, Chris van Deventer en René de Kam, Matrijs (Utrecht, 2022), 64 p.
: Adriaen Florisze, A. van Duinkerken, (Jaarboekje van Oud-Utrecht, Aflevering: 1942), p. 83-109
: Beeltenissen van Paus Adrianus VI in Utrecht aanwezig, M.E. Houtzager, (Jaarboekje van Oud-Utrecht, 1959), 53 - 71, 4 bl.pl.
: Zestiende-eeuwse ramen van de Klaaskerk, P.H. Damsté, (Maandblad van Oud-Utrecht, Aflevering: 43, 1970)
: Stedelijk archief der stad Utrecht, door H.M.A.J. van Asch van Wyck, (Kronijk van het Historisch Gezelschap te Utrecht, Aflevering: 4, 1848), pp. 172-179