Sint Agnes
Sint Agnes
As part of preparing the Dom church for Protestant services, the Dom chapter in charge of the cathedral took the initiative of having all sculptures removed by a contractor. A small selection of sculptures was thus safely stored in the chapter’s archive. Following the abolishment of the Dom chapter in 1811, the sculptures were offered for sale. They were purchased by the Utrecht architect Christiaan Kramm, who sold them on to the municipal council in 1838. These five Dom sculptures thus lie at the very basis of the collection of the Centraal Museum.
The central figure is Saint Martin, the patron saint of the cathedral and of the city of Utrecht. The saint is depicted as a Roman officer on his horse, cutting a piece from his mantle for a beggar with a mangy dog. Two other saints of the group that are closely associated with the Dom church are Saint Agnes and Pontian of Spoleto. Both their names were tied to the consecration of the Dom in July, commemorated annually with festivities. The Dom owned important relics of Pontian. He is depicted here as a knight, and for that reason the figure was long thought to represent Saint George but without the customary dragon. Agnes is portrayed in a long fashionable dress with her symbol, the lamb. The two other saints, Mary Magdalene and the apostle Paul, were not specifically associated with the cathedral but were simply popular saints. The sculptor furnished them with their traditional symbols: an ointment jar and a sword. Over time Paul’s sword went missing, but aside from that the sculptures have been preserved remarkably intact. Even the original polychrome can still be seen to some extent.
- Maker
- Anoniem
- Title
- Sint Agnes
- Dating
- ca. 1450 - ca. 1451
- Object type
- beeld, reliëf, hoogreliëf
- Object number
- 1788/003
- Collection
- beeldende kunst, stadsgeschiedenis, beeldhouwkunst tot 1850
- Materials
- kalksteen
- Technique
- Baumberger kalksteen, gepolychromeerd
- Dimensions
- hoogte 66.4 cm
- breedte 36.3 cm
- diepte 10 cm
- Acquisition
- aankoop (1838)
- Associated periods
- Bisschoppelijk Utrecht 695-1528
- Associated subjects
- Domkerk (Utrecht) (herkomst), bisdom (Utrecht) (religie)
- Keyword
- Agnes (heilige)
- Inscriptions and marks
- :
- Notes
- De vijf Dombeelden (1788/001-005) werden in 1580, toen de katholieke eredienst werd verboden, gered. Ze werden bewaard in de Kleine Archievenkamer van het Domkapittel. Na het opheffen van de kapittels in 1811 kwamen ze op de markt. Ze werden toen gekocht door M.L.M van Hangest baron d'Yvoy. Deze verkocht de beelden in 1838 aan Christiaan Kramm. Lange tijd is aangenomen dat de Dombeelden afkomstig zouden zijn van een grafmonument in de Dom, in het bijzonder van het (verdwenen) grafmonument van bisschop Rudolf van Diepholt, dat tussen 1456 en 1464 in zijn grafkapel werd opgericht (zie: Jan Klinckaert, Beeldhouwkunst tot 1850. De verzamelingen van het Centraal Museum Utrecht, Utrecht 1997, p.68). Vermoedelijk zijn ze afkomstig van het sacramentshuis in het koor van de Dom. Tot 1997 werd Jan Nude beschouwd als de vermoedelijke vervaardiger.Naar aanleiding van het onderzoek van Klinckaert voor de catalogus Stadgeschiedenis collectie Centraal Museum (1997, p.68) is Jan Nude als vervaardiger opgenomen.
- Op basis van het onderzoek Het geheim van de vijf Dombeelden ontrafeld? uit 2018 door Henri Defoer en Frans Kipp blijkt dat er gerede twijfel is over de plaatsing en toeschrijving. Naar aanleiding van het onderzoek is de toeschrijving aangepast.
- Rights
- Public domain
- Documentation
- Het geheim van de vijf Dombeelden ontrafeld?, Henri Defoer, Frans Kipp, (Jaarboek Oud-Utrecht, 2018), pp. 22-33
- De replica's van Sint-Maarten en Sint-Agnes in de Domkerk, Biem Lap, (Domkerk : bericht van de Stichting Vrienden van de Domkerk, Jaargang: 37, Aflevering: 1, voorjaar 2025), p. 37-48
- Een nieuw facet aan de Utrechtse beeldhouwkunst IV, Leeuwenberg, Jaap, (Oud Holland : nieuwe bijdragen voor de geschiedenis der Nederlandsche kunst, letterkunde, nijverheid, enz., 1960), p. 195-204 ; 204-205
- Beeldhouwkunst tot 1850. De verzamelingen van het Centraal Museum Utrecht [cat. nrs. 1-243], Jan Klinckaert, Centraal Museum (Utrecht, 1997)
- Catalogus van het Historisch Museum der stad [1928, cat. nrs. 1-1403], W.C. Schuylenburg, Centraal Museum (Utrecht, 1928)
- Catalogus van het Museum van Oudheden [1878], door S. Muller Fz.. S. Muller Fz., J.L. Beijers (Utrecht, 1878) (1878), XV, 237 p.
- Catalogus van het Museum van Oudheden [1904], door S. Muller Fz.. S. Muller Fz., W. Leijdenroth (Utrecht, 1904) (1904)
- In het licht van het lezen : de rol van het boek in de beeldende kunst, auteur Henriëtte Fuhri Snethlage, (Haarlem, 1992) Waanders (Zwolle), 128 p.
- Ingelijste regenten : een museale collectie als onderzoeksterrein voor bestuursgeschiedenis, Renger de Bruin, Universiteit Utrecht, Faculteit Letteren (Utrecht, 2003), 32 p.
- Das Klever Chorgestühl und Arnt Beeldesnider, Meurer, H., (Düsseldorf, 1970)
- Middeleeuwse kunst der Noordelijke Nederlanden :100 jaar Rijksmuseum jubileumtentoonstelling, [voorw D.C. Röel, teksten van R. van Luttervelt en K.G. Boon ; cat. R. van Luttervelt ... et al.], Rijksmuseum (Amsterdam, 1958), 260 p., [143 p. p.]
- Onze beeldhouwkunst der late middeleeuwen, [voorw. E.L.L. de Wilde], Stedelijk Van Abbemuseum (Eindhoven, 1953), [12] p., [16] p. pl.
- Een paradijs vol weelde : geschiedenis van de stad Utrecht, onder red. van R. E. de Bruin, ...[et al.], Matrijs (Utrecht, 2000), p. 592
- De susteren van Sanct-Agnetenhuus : de geschiedenis, materiële cultuur en spiritualiteit van het Kamper Agnietenconvent, samenst. F. van der Pol, M. Smit, IJsselacademie (Kampen, 1997) De IJsselacademie (Kampen), 208 p.
- Verzameling van oud beeldwerk en andere oudheden, schilderijen en tekeningen, meestal tot de stad Utrecht betrekking hebbende, behoorende tot het Archief derzelve stad [1838], [s.n.] (Utrecht, [c.1838]), 20 p.
- Verzameling van oud beeldwerk en andere oudheden, schilderijen en tekeningen, meestal tot de stad Utrecht betrekking hebbende, behoorende tot het Archief derzelve stad [1846], [s.n.] (Utrecht, [c.1846]), 28 p.
- Agnietenkapel : een gebouw met een rijke historie, red. Juliette Daniëls ... [et al.], Universiteit van Amsterdam (Amsterdam, 2007), 40 p.
- Imported images : Netherlandish gothic sculpture in England c.1400-c.1550, Kim Woods, Shaun Tyas (Donington, 2007), XVI, 586 p.
- Aards, betrokken en zelfbewust : de verwevenheid van cultuur en religie in katholiek Utrecht, 1300-1600, door LLewellyn Christina Julia Josephien Bogaers, Levend Verleden Utrecht (Utrecht, 2008), 2 dl. (XVI, 1110 p., [16] p.pl.)
- Een paradijs vol weelde : geschiedenis van de stad Utrecht, onder red. van R. E. de Bruin, ...[et al.], Matrijs (Utrecht, 2003), 592 p.
- Beelden in de late Middeleeuwen en Renaissance : Late Gothic and Renaissance sculpture in The Netherlands, red. = ed. Reindert Falkenburg ... [et al.], Waanders (Zwolle, 1994), 446 p.
- Middeleeuwse beelden uit Utrecht 1430-1530, red. Micha Leeflang en Kees van Schooten ; met bijdr. van Truus van Bueren ... [et al.], Museum Catharijneconvent (Utrecht, 2012) Ludion (Antwerpen), (Catharijnebrief : mededelingen van de Vereniging van Vrienden van het Museum Het Catharijneconvent te Utrecht, Aflevering: 3, 2012), 368 p.
- Utrechts verleden in vogelvlucht, Renger de Bruin, René de Kam, Kaj van Vliet, Matrijs (Utrecht, 2017), 152 p.
- In het voetspoor van Sint-Maarten : Een bijzondere rondwandeling door de Utrechtse binnenstad, tekst Chris van Deventer, René de Kam, Sint-Maartensberaad Utrecht (Utrecht, 2014), 24 p.
- De Moderne Devotie : Spiritualiteit en cultuur vanaf de late Middeleeuwen, Hoofdred. Anna Dlabacová, Rijcklof Hofman, WBOOKS (Zwolle, 2018), 272 p.
- De Utrechtse Domtoren : Trots van de stad, René de Kam, Frans Kipp, Daan Claessen, Matrijs (Utrecht, 2021), 560 p.
- Centraal Museum Utrecht [topstukken; 2020], Voorw. Bart Rutten, Marco Grob, Jacqueline Rutten (prod.), Hans Schopping, Sheila Stafleu, Lotte Bont, Thomas de Bruin (red.), Centraal Museum (Utrecht, 2020), 208 p.
- Sint-Maarten in Utrecht : sporen van een beschermheilige, Chris van Deventer en René de Kam, Matrijs (Utrecht, 2022), 64 p.
- Utrecht : tale of the city, Renger de Bruin, René de Kam, Kaj van Vliet, Matrijs (Utrecht, 2022), 152 p.
- Ponsen en angen, laatmiddeleeuwse liefdesblijken, Kaj van Vliet, (Oud-Utrecht : tijdschrift voor geschiedenis van stad en provincie Utrecht, Jaargang: 92, Aflevering: 3, juni 2019), p. 70-71







