Deze geboeide vrouwen verbeelden de Nederlanden als slachtoffer van Spaanse onderdrukking. Maar dat slachtofferbeeld blijft bestaan wanneer de Republiek zelf steeds meer geweld gebruikt.
Dit is het hele schilderij. Wat gebeurt er allemaal?
Rond 1566 komen protestanten in de Nederlanden in opstand tegen hun Spaanse katholieke heerser, Filips II. Hij slaat stevig terug. Hij stuurt de hertog van Alva naar de Nederlanden om de opstand neer te slaan. Daarbij vallen veel doden.
Opstandelingen reageren met geweld en met propaganda, vaak in de vorm van afbeeldingen. Daarin zijn zij slachtoffers en hun vijanden bloeddorstige engerds. Dit schilderij past in die trend.
De zittende man met baard is Alva.
Hij houdt de Nederlanden geboeid.
Op de achtergrond stroomt het bloed van zijn slachtoffers.
Achter Alva loert de duivel, om extra duidelijk te maken hoe slecht de hertog is. De man met de blaasbalg, blaast Alva kwade gedachten in.
... en daarna komen de noordelijke Nederlanden langzaam los van Filips II.
...worden rond 1588 een nieuw land. Met een eigen leger, dat veel vecht.
...boekt militaire winst en wordt een macht van betekenis.
...een bedrijf met kanonnen en militaire steun van het bestuur van het land.
De opstand tegen Filips II is rond 1588 uitgemond in een oorlog tegen Spanje. Die wordt deels hier uitgevochten, en deels overzee. Schepen vol kanonnen varen de oceanen over om voet aan de grond te krijgen in Azië en later ook Amerika, waar kostbaarheden te halen zijn. Spanjaarden en Portugezen, die zich daar eerder vestigden, moeten de Nederlandse kanonnen vrezen. En ook de oorspronkelijke bevolking krijgt met kogels te maken.
De Republiek wordt sterk en behoorlijk agressief. Maar de slachtoffer-propaganda uit de tijd van Filips II blijft bestaan. Zo stamt dit schilderij uit 1615, ruim veertig jaar na Alva's vertrek.
In de 17de eeuw settelen Nederlanders onder meer in het Caribisch gebied en Zuid-Amerika. Lokale bevolkingen en slaafgemaakten krijgen daarbij te maken met Nederlandse onderdrukking en geweld.
Eeuwen later kijkt kunstenaar patricia kaersenhout naar deze koloniale geschiedenis. In haar prentserie Of Palimpsests and Erasure richt ze de aandacht op mensen die in de geschiedschrijving buiten beeld zijn geraakt.
In 1705 publiceert de Duitse-Nederlandse Maria Sibylla Merian een boek over Surinaamse insecten en planten. Tijdens haar onderzoek leert ze veel van lokale en tot slaaf gemaakte vrouwen. Maar hun bijdrage blijft grotendeels onzichtbaar.
In onze tijd vergelijkt patricia kaersenhout de situatie met een palimpsest, een hergebruikt stuk perkament waarvan de oorspronkelijke tekst vrijwel onzichtbaar is geworden, nadat er opnieuw op is geschreven. Zij haalt de verborgen laag naar boven en geeft de vrouwen een gezicht.
In haar prenten herhaalt Kaersenhout de planttekening van Merian.
En zet daarna de Surinaamse vrouwen vóór de plant.
In 1615 vergelijkt de propagandamachine van de Republiek de Nederlanden met geboeide vrouwen, als slachtoffers van Filips II en Alva.
Niet lang daarna verschepen handelaren uit diezelfde Republiek geboeide slaafgemaakten naar andere continenten, waar plantagehouders hen als bezit behandelen.
