Meer dan 200 jaar Kunstliefde

Het Genootschap Kunstliefde is een Utrechtse kunstenaarsvereniging die sinds 1807 een belangrijke rol speelt in het culturele leven van de stad. Die lange geschiedenis is ook zichtbaar in Collectie Centraal: in schilderijen, affiches, portretten en stadsgezichten komen veel kunstenaars terug die aan Kunstliefde verbonden waren. Met de verschijning van het nieuwe Lexicon van de Kunstenaarsleden van het Genootschap Kunstliefde wordt die verweven geschiedenis nog tastbaarder.

Een monumentaal naslagwerk

Op 21 juni 2026 werd in het Centraal Museum het eerste exemplaar gepresenteerd van het driedelige lexicon, samengesteld door Jaap Röell. Röell was van 2006 tot 2012 voorzitter van Kunstliefde en werkte ongeveer twaalf jaar aan dit omvangrijke project. Het resultaat is een rijk naslagwerk over beeldend kunstenaars die tussen 1807 en 2007 verbonden waren aan Kunstliefde.

Het lexicon brengt honderden kunstenaars samen: van grote namen tot makers die lange tijd buiten beeld bleven. Daarmee is het niet alleen een boek over Kunstliefde, maar ook een nieuwe bron voor de geschiedenis van het Utrechtse kunstleven. De publicatie laat zien hoeveel verhalen, netwerken en kunstwerken schuilgaan achter één kunstenaarsvereniging. De komende jaren wordt de informatie verder aangevuld en verfijnd, met als doel het lexicon uiteindelijk op te nemen in de digitale bestanden van het RKD – Nederlands Instituut voor Kunstgeschiedenis.

Een gedeelde geschiedenis

De band tussen Kunstliefde en het Centraal Museum gaat ver terug. In 1807 richtten Utrechtse kunstenaars een modern tekengezelschap op, later bekend als Genootschap Kunstliefde. Het was een plek waar professionele kunstenaars en amateurs hun techniek konden oefenen, werk konden tonen en met elkaar in gesprek gingen over kunst.

In dezelfde periode ontstonden in Utrecht verschillende initiatieven om kunst en erfgoed voor een breder publiek toegankelijk te maken. Uit die ontwikkelingen groeide uiteindelijk het Centraal Museum, dat in 1838 werd opgericht als stedelijk museum van Utrecht. Beide instellingen hadden een vergelijkbare ambitie: kunst verzamelen, tonen en stimuleren. Kunstliefde deed dat vanuit het kunstenaarsgenootschap zelf, onder meer met tentoonstellingen en een eigen kunstcollectie.

In 1873 opende Kunstliefde een eigen museum. Toen dat museum in de twintigste eeuw ophield te bestaan, kwam een belangrijk deel van de collectie uiteindelijk terecht bij het Centraal Museum. Veel Utrechtse kunstenaars die tegenwoordig in de collectie van het Centraal Museum vertegenwoordigd zijn, waaronder Dick Bruna, waren ooit lid van Kunstliefde. Hun werk vertelt niet alleen het verhaal van individuele kunstenaars, maar ook dat van een genootschap dat al meer dan tweehonderd jaar een belangrijke rol speelt in het Utrechtse kunstleven.

Tegenwoordig is Kunstliefde gevestigd aan de Nobelstraat, waar het nog altijd kunstenaars en publiek samenbrengt.

Ontdek Kunstliefde in Collectie Centraal

Ter gelegenheid van het Lexicon Kunstliefde besteden we in Collectie Centraal extra aandacht aan kunstenaars die verbonden zijn of waren aan het Utrechtse genootschap.

Zo zie je onder meer het affiche dat Toon van Ham rond 1943 ontwierp om het Centraal Museum onder de aandacht te brengen.

In het atelier van Dick Bruna zijn affiches te zien die hij maakte voor Kunstliefde, zoals het kleurrijke ontwerp voor het 150-jarig bestaan van het genootschap in 1957.

Ook kunstenaars als Margaretha Cornelia Boellaard, Otto van Rees en Erika Visser komen aan bod om te laten zien hoe groot de invloed van Kunstliefde op het Utrechtse kunstleven was en nog altijd is. Daarnaast zijn in de collectiepresentatie extra werken opgenomen van surrealisten die verbonden waren aan Kunstliefde, waaronder Willem van Leusden en Gerrit van ’t Net.

In Collectie Centraal worden deze kunstwerken gemarkeerd met het label ‘Lid van Genootschap Kunstliefde’.

Een rijkere blik op de collectie

Het nieuwe lexicon maakt duidelijk hoe sterk Kunstliefde, het Centraal Museum en Utrechtse kunstenaars met elkaar verbonden zijn. Voor het museum vormt het een waardevolle aanvulling op bestaande kennis: het brengt namen, werken en verhalen samen, vult informatie aan en opent de deur naar kunstenaars die nog minder bekend zijn.

‍

‍