Kast

Kast

Deze monumentale kast is afkomstig uit de Domkerk. Hij is in de eerste helft van de zestiende eeuw gemaakt van een zeer goede kwaliteit eikenhout en voorzien van scharnieren, hengels en sloten van smeedijzer. Het blad in het midden van de kast kan worden opengeklapt om er papieren en boeken op te leggen. De kast was vermoedelijk bestemd voor de administratie en de archieven van de vijf kapittels. Deze kerkelijke besturen beheerden de landgoederen van de kapittelkerken: de Dom, de Sint-Salvatorkerk, de Sint-Pieterskerk, de Sint-Janskerk en de Sint-Mariakerk. Het Domkapittel nam een centrale positie in en leidde bijvoorbeeld de vergaderingen. In 1812 zijn de kapittels opgeheven en is de kast naar het Utrechtse museum verhuisd. Een tweede archiefkast uit het bezit van de kapittels kwam in het Rijksmuseum in Amsterdam terecht. <BR>Grote kasten waren in de Middeleeuwen heel zeldzaam. Het gros van de mensen bezat hooguit een paar stoelen, een tafel, een bed en kisten om dingen in op te bergen. In de loop der eeuwen is ook veel meubilair verloren gegaan. De Domkast is in dit opzicht uniek en wordt dan ook internationaal als een topstuk gezien. Waarschijnlijk is de kast behouden gebleven door zijn belangrijke functie. Toen de stadsarchivaris Samuel Muller de kast in bruikleen kreeg voor de stedelijke verzameling, was deze roodbruin geschilderd en had een extra deur en een kroonlijst gekregen. Sommige delen waren vermolmd of beschadigd en de klep was in tweeën gespleten. Muller liet de kast zo grondig opknappen dat nu niet meer zeker is hoe hij er oorspronkelijk heeft uitgezien. Verfsporen aan de binnenkant duiden erop dat hij misschien beschilderd was. Muller wilde in het Utrechtse museum laten zien hoe in Utrecht door de eeuwen heen&nbsp; geleefd en gewoond werd. Daartoe richtte hij een reeks stijlkamers in, beginnend in de Middeleeuwen en eindigend in de negentiende eeuw. Zijn verzamelbeleid voor toegepaste kunst was er op gericht deze stijlkamers zo authentiek en volledig mogelijk in te richten. Wel waren zijn maatstaven anders dan de onze. De Domkast plaatste hij in de gotische stijlkamer van het museum met middeleeuws aardewerk op de open planken. Maar in een middeleeuwse huiskamer zou deze enorme archiefkast beslist detoneren.&nbsp;

1/5

Deze monumentale kast is afkomstig uit de Domkerk. Hij is in de eerste helft van de zestiende eeuw gemaakt van een zeer goede kwaliteit eikenhout en voorzien van scharnieren, hengels en sloten van smeedijzer. Het blad in het midden van de kast kan worden opengeklapt om er papieren en boeken op te leggen. De kast was vermoedelijk bestemd voor de administratie en de archieven van de vijf kapittels. Deze kerkelijke besturen beheerden de landgoederen van de kapittelkerken: de Dom, de Sint-Salvatorkerk, de Sint-Pieterskerk, de Sint-Janskerk en de Sint-Mariakerk. Het Domkapittel nam een centrale positie in en leidde bijvoorbeeld de vergaderingen. In 1812 zijn de kapittels opgeheven en is de kast naar het Utrechtse museum verhuisd. Een tweede archiefkast uit het bezit van de kapittels kwam in het Rijksmuseum in Amsterdam terecht.
Grote kasten waren in de Middeleeuwen heel zeldzaam. Het gros van de mensen bezat hooguit een paar stoelen, een tafel, een bed en kisten om dingen in op te bergen. In de loop der eeuwen is ook veel meubilair verloren gegaan. De Domkast is in dit opzicht uniek en wordt dan ook internationaal als een topstuk gezien. Waarschijnlijk is de kast behouden gebleven door zijn belangrijke functie. Toen de stadsarchivaris Samuel Muller de kast in bruikleen kreeg voor de stedelijke verzameling, was deze roodbruin geschilderd en had een extra deur en een kroonlijst gekregen. Sommige delen waren vermolmd of beschadigd en de klep was in tweeën gespleten. Muller liet de kast zo grondig opknappen dat nu niet meer zeker is hoe hij er oorspronkelijk heeft uitgezien. Verfsporen aan de binnenkant duiden erop dat hij misschien beschilderd was. Muller wilde in het Utrechtse museum laten zien hoe in Utrecht door de eeuwen heen  geleefd en gewoond werd. Daartoe richtte hij een reeks stijlkamers in, beginnend in de Middeleeuwen en eindigend in de negentiende eeuw. Zijn verzamelbeleid voor toegepaste kunst was er op gericht deze stijlkamers zo authentiek en volledig mogelijk in te richten. Wel waren zijn maatstaven anders dan de onze. De Domkast plaatste hij in de gotische stijlkamer van het museum met middeleeuws aardewerk op de open planken. Maar in een middeleeuwse huiskamer zou deze enorme archiefkast beslist detoneren. 

Dit object is nu niet in het museum te zien

Titel

Kast

Vervaardiger

Datering

ca. 1500 - ca. 1550

Materiaal / Techniek

eikenhout; smeedijzer

Inventarisnummer

859

Objectnaam

kast, archiefkast

Verwerving

schenking 2019 (Schenking van de Protestantse Gemeente Utrecht. (Was sinds 1901 bruikleen van College van Kerkrentmeesters van de Protestantse Gemeente Utrecht.)

Afmetingen

hoogte 233 cm

breedte 255.5 cm

diepte 57 cm

Opschriften / merken

  • geen :

Fysieke beschrijving

De kast is vervaardigd uit kwartiers eikenhout met fraaie spiegels. De zijkanten, die bestaan uit een raamwerk met twee door een middenregel gescheiden panelen, worden aan voor- en achterzijde verbonden door een onder- en een bovenregel, en aan de achterzijde tevens door een middenregel. Aan de voorzijde zijn tussen onder- en bovenregel twee stijlen geplaatst; de drie daardoor ontstane, door schotten gescheiden vakken zijn door in totaal vijf regels onderverdeeld. Aan de achterzijde is tussen onder- en bovenregel een enkele stijl geplaatst, die correspondeert met de rechter middenstijl aan de voorzijde en die door de middenregel wordt onderbroken. Stijlen en regels zijn door dubbel getoogde pen- en gatverbindingen vergaard. Bovendien zijn aan de achterzijde nog drie regels tussen de stijlen gespijkerd.

Geassocieerd onderwerp

Domkerk, archiefkamer (Utrecht) (herkomst)

bisdom (Utrecht) (religie)

Geassocieerde periode

Bisschoppelijk Utrecht 695-1528

Opmerkingen

De kast werd gebruikt voor het bewaren van archiefstukken van het Domkapittel. Zie: De verzamelingen van het Centraal Museum. deel 8, Meubelen tot 1900, p.107-111

Documentatie

  • Achter slot en grendel, K.T. Meindersma, (Zeist, 1994), p. 140, afb. 367

  • Catalogus van het Historisch Museum der stad [1928, cat. nrs. 1-1403], W.C. Schuylenburg, (Utrecht, 1928), cat. nr. 1298

  • Catalogus van het Museum van Oudheden [1878], supplement, S. Muller Fz., (Utrecht, 1878), cat. nr. 282 4x

Tentoonstellingen

  • Jessica Stockholder, Centraal Museum, Utrecht, 2019

  • TROTS VAN DE STAD: De Utrechtse Domtoren, Centraal Museum, Utrecht, 2016

  • Het nieuwe ambacht. Iris van Herpen en haar inspiratie, Centraal Museum, Utrecht, 2011

Duurzame url

Als u naar dit object wilt verwijzen gebruik dan de duurzame URL:

https://hdl.handle.net/21.12130/collect.BA0B25AA-D858-418F-9725-61ACDE3D26A0

Vragen?

Ziet u een fout? Of heeft u extra informatie over dit object? Laat het ons weten!