Object
Kast
Kast
This remarkable table (inv.nr. 8465) appears on a portrait painted by Joachim Wtewael in 1628 of his daughter Eva (inv.nr. 18022). It is clearly recognisable thanks to the ebony-inlaid panel of the table leg that just peeps from under the table cloth. The model of the table, which can be extended on two sides, is not uncommon. In 1621 the engraver Crispijn van de Passe II published a series of design prints for tables in Utrecht. Many of these tables have a similar undercarriage with baluster legs. The table stands out for its luxurious decoration, however. Only two other pieces of furniture with comparable decoration have been preserved: a room panelling from Dordrecht and a cupboard in a castle in Gelderland.
The table was probably built especially for Wtewael. The Utrecht artist had a keen interest in applied art. Trained as a glass painter, he designed stained glass and also made the design for a new type of salt cellar, for example. Wtewael may well have contributed to the design of this table as well.
The table is likely the "large draw-leaf table" mentioned in the 1669 inventory of the house of Jacob and Aletta Martens at Janskerkhof in Utrecht. Aletta Martens, born Pater, was the granddaughter of Joachim Wtewael. Through her the table came into possession of the Martens family, and it was ultimately donated to the museum by the family Martens van Sevenhoven.
The oakwood cupboard decorated with ebony, walnut and pear wood derives from the same estate. The cupboard and table both have a scale pattern frieze with glued-on droplets of ebony. Nevertheless, they were not built as an ensemble. After a long journey through Italy and France, Wtewael settled in Utrecht in 1592. It seems that he had his house at the Oude Gracht (now no. 58), purchased in 1596, splendidly decorated using the wealth he earned through the flax trade.
It is exceptional to know so much about the owner, the dating and the place of manufacture of early seventeenth-century furniture from the civilian domain. Their relatively unscathed condition, their beauty and the precious materials make these top items all the more admirable.
- Maker
- Anoniem Utrechts (?)
- Title
- Kast
- Dating
- 1620 - 1630
- Object number
- 8441
- Collection
- toegepaste kunst, stadsgeschiedenis, meubelen tot 1900
- Materials
- eikenhout, ebbenhout, perenhout (?), notenhout
- Technique
- eikenhout; ebbenhout; notenhout; perenhout
- Dimensions
- hoogte 255 cm
- breedte 215 cm
- diepte 82 cm
- Acquisition
- legaat (+ 1952)
- Acquisition credit
- bruikleen sinds 1940
- Associated periods
- Habsburgse tijd en Republiek 1528-1795
- Associated subjects
- Utrecht, Janskerkhof 17 (herkomst), bestuurders (Utrecht) (bestuur)
- Associated person
- Joachim Wtewael, Aletta Pater, fam. Martens
- Physical description
- De kast is vervaardigd uit kwartiers eikenhout met fraaie spiegels. Hij is opgebouwd uit een onderstel, twee zijden die door de bodem en boven door een voor- en een achterregel zijn verbonden, een achterschot, twee deuren en een kap. De achterpoten zijn verbonden door twee regels, waarvan de bovenste door middel van een schuine lat verbonden is met de middelste voorpoot. De zijden van de kast vallen beide met twee pennen in het onderstel en hebben elk aan de bovenzijde een pen waar de kap over valt. Het achterschot bestaat uit zeven planken met in het midden een smalle sluitwig. Het valt met een afgeschuinde kant in een groef in de bovenregel en de hoekstijlen van de kast en is tegen de onderregel gespijkerd. De deuren bestaan uit een raamwerk met vier dwarsregels waarbinnen drie panelen. Ze draaien op drie scharnieren waarvan de ijzeren plaat op de deur de vorm heeft van een zwaluwstaart met een geschulpte buitenrand. De buitenrand van de ijzeren dekplaat van het schoot-veer-slot is uitgezaagd in een patroon van lelies. In de op de rechterdeur gespijkerde slaglijst die de middenstijl vormt, bevindt zich het sleutelgat. De linkerdeur heeft binnenin aan de boven- en onderzijde metalen schuiven. De voorzijde en de zijkanten van de kap bestaan uit lage notenhouten raamwerken met liggende panelen met daarboven schuin geplaatste regels en lijstwerk; de achterzijde is geconstrueerd als een raamwerk met vier liggende panelen. Het dek bestaat uit acht korte planken. Stijlen en regels zijn met dubbel getoogde pen en gat-verbindingen vergaard; die van de bogen van het onderstel zijn enkel getoogd. De regels van de zijkanten zijn door een tuimeling met de middenstijl verbonden. De panelen vallen met een afgeschuinde kant in groeven. De legplank is opgebouwd uit twee regels met daartussen acht gespijkerde korte planken. Hij is met een getoogde pen- en gatverbinding vergaard aan de achterstijlen van de kast en rust aan de voorzijde op gespijkerde steunen.
- Inscriptions and marks
- geen:
- Notes
- Afkomstig van de familie Martens van Sevenhoven. Hoogstwaarschijnlijk vervaardigd voor Joachim Wtewael, en via diens kleindochter, Aletta Pater die gehuwd was met Jacob Martens, vererfd op de familie Martens; vermoedelijk vermeld in een inventaris uit 1669 van Jacob en Aletta Martens aan het Janskerkhof te Utrecht (thans nr. 16): ‘een groote eyckene kast met ebben hout ingeleyt op de groote bovekamer’; vermeld in een huurcontract uit 1751 als staande op dezelfde kamer (de bovenkamer rechts achter) in hetzelfde huis; vermeld in dezelfde kamer in inventarissen uit 1826 en 1861.
- Rights
- Public domain
- Documentation
- thuis in de 17de eeuw, onder redactie van Sara van Dijk, auteurs Maartje Brattinga, Alexander Dencher, Femke Diercks, Sara van Dijk, Suzanne van Leeuwen, Marijn Stolk, met medewerking van Martijn de Rooij, Rijksmuseum (Amsterdam, 2025), 394 p.
- Catalogus van het Historisch Museum der stad, supplement
- De glorie van de Gouden Eeuw : Nederlandse kunst uit de 17de eeuw : schilderijen, beeldhouwkunst en kunstnijverheid, auteurs Judikje Kiers en Fieke Tissink. met bijdr. van Jan Piet Filedt Kok. en medewerk. van Bart Cornelis en Henriëtte Fuhri Snethlage. red. Bart Cornelis en Jan Piet Filedt Kok, Rijksmuseum (Amsterdam, 2000) Waanders (Zwolle), 366 p.
- Meubelen tot 1900 : De verzamelingen van het Centraal Museum Utrecht, Reinier Baarsen, Dirk Jan Biemond, Paul van Duin, Anne-Sophie van Leeuwen; red. Willemijn Fock en Ida van Zijl, Centraal Museum (Utrecht, 2005), 324 p.
- [Verslag] archief [en] museum [1940], de archivaris J.W.C. van Campen ; directrice van het Centraal Museum C.A. de Jonge, Gemeente Utrecht (Utrecht, 1941]), 29 p., 1bl. pl.
- [Verslag] Centraal Museum [1952], de directrice van het Centraal Museum M. Elisabeth Houtzager, Gemeente Utrecht (Utrecht, 1953]), 60 p.
- Schoon, groot en weldoortimmerd : het Martenshuis aan het Janskerkhof, Dirk Jan Biemond, (Jaarboek Oud-Utrecht, 2002), p. 85 - 110
