28/8/64. Lieve Hanneke, ’t Is zaterdagmiddag 5 uur en als ik nu niet gauw jou ga schrijven dan heb ik het gevoel dat ik de hele dat verprutst heb en toch heb ik van alles gedaan. Klusjes die je niet telt en toch moeten gebeuren. We hebben prachtige zomerdagen achter elkaar. Vandaag wat koudere wind erbij en we zouden dus niet hebben kunnen zitten in Rhijnauwen a. de Kromme Rijn. We zouden gezellig boodschappen hebben gedaan in de Ostadelaan met de auto, dan waren we naar de stad gereden, hadden de auto ergens geparkeerd en waren daar gaan lopen. Of met de bus. R even naar ’t bureau en elkaar weer treffen bij van Angeren of Heck. Formosa a d gracht is niets meer, beneden in de kelder misschien nog wel, maar die doen zoo duur. Ook gingen we vaak n d hotel op weg n Bunnik voor een kopje koffie. Soms achterom naar Zeist of n de Wille [?] in Amersfoort. Dit is nu allemaal voorbij, maar ik denk er vandaag ineens zoo sterk aan en met zóóveel plezier dat ik het niet eens meer mis. Zoo moet het worden, dat de goede dingen weer gaan leven voor me, alles daaraan was weggezonken. Het alleen in huis zijn vind ik helemaal niet naar, en overdag het minst. Ik heb me weer echt vervelend gemaakt over Egbert, maar weet nu dat hij tot niets komt nu, thuis niet, in zijn zaak niet, altijd weg is en het niet verdragen kan dat hij nooit die waardering die Bejahung van Riet heeft gekregen die hij steeds gehoopt had. Wie heeft die wel gekregen? Ik wel in bepaalde opzichten, heel belangrijke opzichten, maar … toch eigenlijk behalve in ’t begin nooit meer bevredigend in ’t werk. Jij niet, echt in werk voor hem, Gruns [?] niet echt. Dat kon hij niet. Je moest het dus of accepteren of weggaan, zooals jullie deden. Dit brengt me er op dat ik niet weet of ik je verteld heb dat daags voor mijn verjaardag, toen ik al met hoed op klaar stond voor boodschappen Gruns [?] voor de deur stond met een dikke bos bloemen, expres zoo gekozen. Roze anjers en witte fijne kleine gladiolen of zusjes daarvan. Hij is een paar uur gebleven en heeft telkens weer verteld van z’n heelijkste tijd in ’t leven, met jou en Nel en Riet en mij. Hij heeft prachtig over Riet verteld. Alles was bij Riets dood ineens weer naar boven gekomen. Hij heeft ’n enorme bewondering voor Riet, één van de 5 of 6 grootste architecten in de wereld (geloof ik). Hij is erg bezig waar dat in ligt, dit te formuleren en waarom [begin onderstreping] zijn [einde onderstreping] werk droog blijft. Hij gelooft niet dat hij ooit iets echt goeds zal maken en vindt alleen dat het meer waard is zoo dan Jan Meulenbelt en die jongen uit Amersfoort die “weten”, denken ze, hoe Riet het deed. Hij vroeg me of ik eens meeging naar Oldenbroek waar hij voor bezig is. ’t Komt al uit de grond, de aannemer valt erg mee, de uitvoerder erg prettig, maar hij wil graag dat ik z’n werk kritiseer of mee overleg bij moeilijkheden. [toevoeging in de kantlijn] Hij vindt Hoenderloo zoo prachtig, nog mooier dan Austerlitz en hij heeft de ‘nisjes’ kunnen handhaven. [einde toevoeging] Ik vind dat enorm fijn en ik moet /[begin onderstreping] mag [einde onderstreping] ook mee n Austerlitz voor de laatste controle. Ik heb dus daar nog een kleine prettige taak. Voor meer bijv met jou Mariannetje of zoo heb ik toch geen tijd. Ik heb er wel even over gedacht haar dit voor te stellen. Geloof dat we samen ’n eindje verder kwamen dan zij alleen, maar eigenlijk zag ik alleen maar zus Neuhartje [?] en ik dacht dat ik daar de kleuren niet erg mooi vond, maar het was nog niet af. – Karsten schreef eerst een lomp condoleantie brief aan de kinderen Riet en mij samen over ‘vader Rietveld’ en z’n werk verdedigen tegen wie ook (de kinderen R maken zich heusch niet druk, zijn erg egocentrisch zegt Zus en Broer en dat zal het wel zijn.) Toen kwam er een rondzendbrief v Karsten 25 aug. toen ik thuis kwam waarin hij het heeft over ’t bewaren en verzamelen v alles v de Stijl en dat hij daarvoor al eens dacht aan het huis ‘Meudon’ of het huis Pr. H. laan 50! Nota bene heeft R hem eens geschreven dat hij het huis ongeschikt achtte voor een museum. Bovendien heeft hij mij daar niet eerst eens in gekend! Ik was erg verbolgen eerst. Wij hebben de Stijl niet nodig, de Stijl heeft eerder R nodig. Nou zie ik hem wel erg gaan harrewarren met Mevr. v Doesburg! en dus geloof ik dat ik er maar heel gedistantieerd op zal antwoorden, [begin onderstreping] als [einde onderstreping] ik antwoord. Morgen komt Singelenberg pas en dan zal ik het er met hem ook eens over hebben en met Broer en Zus en als ’t verder rolt met jou natuurlijk. Nu is het nog maar ’n aftasten door Karsten, geschreven aan: Nelly v Doesburg, Cesar Dom, v Eesteren, Juffi, W. […] A Kok de dichter? Ir J Leering (getrouwd met nichtje van Jan) Mevrouw Oud, Oxenaar v Kröller-Müller, mevr T. Schröder-Schr, Jan Wils, Mr de Wilde (v Stedel) Mr Wijsenbeek (dat zal wel om Oud zijn). Hij wil suggesties, indien gewenscht wil hij er acht achter spannen bij particuliere of overheidsinstanties enz. – Je moet het maar meteen weer loslaten en pas in New York er eens over denken. Ook wat met het huis bijv later. Ik ben zoo blij dat ik die kamers bij Louk heb en dat ik daar wel gevaar loop ’n beetje v n omklemming (geestelijk) v Chrisje maar gelukkig staat Louk daar frisch achter en zij is erg meelevend. Ik kan iedere beslissing uitstellen o.a. tot ik weet of en hoe het huis bewoonbaar blijft, of ze me zullen lastigvallen om het te laten zien op vaste tijden enz. enz. Ik voel natuurlijk enerzijds ook wel de drang R’s wensch te blijven tonen o.a. ter voorkoming van legendes tegen zijn werk. Natuurlijk gaan die de kop opsteken. Ik was voor gisterenavond door het v de A’f gemeenschap schriftelijk geïnviteerd bij opening v een tentoonstelling v beeldhoudwerk v Utr-A’f kunstenaar en daarna voordrachten uit Schakespeare door 2 jonge menschen (prachtig). Het was bij avond en zoo mooi, maar een nog bekende (sor. bestuurslid? daar) begon direct dat in Zonnehof te veel licht was (dat is ook zoo voor die oude doekjes van die provincie artiesten) en men vond het er zoo warm ’t was overal snikheet hoor. (en ook zag ik menschen die het over de school in Arnhem hadden, die bij hitte onbruikbaar was geloof ik. Daar is natuurlijk iets van aan, maar nu steken de anties natuurlijk dapper de koppen op om wat in te halen voor hun principes. Heel begrijpelijk, maar de [begin onderstreping] ontvangst [einde onderstreping] was [begin onderstreping] erg [einde onderstreping] aardig. Visser kwam me speciaal begroeten en de oud burgemeester Molendijk was zoo hartelijk. Zag me zitten, klopte me op de rus en wervel, kende me allerhartelijkst. Dat doet ’n oud mensch toch goed hoor. Pieter d’Hont zocht me ook op, maar z’n vrouw liep al heel gauw weg, moest nog iets bekijken zei ze. Die verstandhouding is dus iets moeilijk geworden dan ik wist, door onze eigen nonchalance want we stelden almaar ons bezoek uit. Van Sandberg kreeg ik op m’n vraag om z’n objectieve mening bij problemen uit verschil v standpunt ontstaan te morgen vragen (zoo nodig) om er mijn eigen mening aan te toetsen, dit antwoord “Wanneer ik je dus met iets ook maar kan bijstaan dan hoop ik dat je je steeds tot me wenden zult. Wat ik doen kan, dat doe ik.” Maar naar A’d schrijven zegt hij: Keizersgracht 640, daar heeft hij z’n atelier. Ik voel me nu heel prettig t.o. Karsten al weet ik wel dat ze in wereldbeschouwing enigszins geestverwanten zijn. S heeft autoriteit en Karsten [begin onderstreping] doet [einde onderstreping] alsof en Karsten moet dom zijn en onbeschaafd dat had ik nooit gezien! Zoo dit is dat. Nu wachten we op Brown die me een artikeltje stuurde over R waar van ik niet weet wat ik ermee moet. Morgen overleggen met Singelenberg. Brown liet verder niets van zich horen, maar zou eind aug begin sept hier in ’t land komen, schreef hij destijds. Ik moet je nog vertellen dat Levie R heeft aangesproken over het archief voor bij hem ergens, dat weet waarschijnlijk Karsten niet. Ik weet niet precies wat R antwoordde maar waarschijnlijk dat hij het er met mij over zou hebben. De [begin onderstreping] film.[einde onderstreping] Weet je wat ik meende op te merken? Dat je veel jonger er uit ziet, psychisch veel gezonder! Met veel tegenslag. Je film van m’n verjaardag afgedraaid geholpen door die jongen v ’t atelier Rijk Timmler en z’n verloofde die (dat meisje) zooveel reproducties heeft gemaakt van foto’s v R. Hij is [begin onderstreping] heel [einde onderstreping] goed. Jij iets meer overvloeiend in de kleur van het landschap, mooi zacht v kleur van sfeer. De eerste van [begin onderstreping] vorig [einde onderstreping] jaar is duidelijk door de veel meer afstekende kleuren. Het is ontzettend fijn te vergelijken en ik ben er óók daarom erg blij mee vooral nu het zoo gunstig is. Ik vraag me alleen af of je meer last hebt van je rug of was de bodem moeilijk te belopen? Bij het plasje hield ik later voor Juffie en de werkmevrouw m’n hand voor de lens maar juffie zei: ze doet het zeker maar alsof, dat had ik niet gedacht! Was Florence gechoqueerd. Je keek ineens ’n beetje beteuterd of zoo. Wat zie je alles door ’n film hè? Ik ben er zoo gelukkig mee. Timmler leert me nu wel wat ik fout doe bij het inzetten v d film, toch komt hij meestal eerst wel drie keer door het verkeerde gaatje en dan naar boven. We begrijpen maar niet wat ik verkeerd doe. Het moet ‘n minimaal foutje zijn. Ik heb erg veel vriendschap aan die twee. Hij maakte de kerk in Uithoorn af. Hij heeft me voor a.s. donderdag mee gevraagd. [begin tussengevoegde tekst] Hij is erg enthousiast en ik geloof wel ’n fijne jonge artiest [einde tussengevoegde tekst] Rijdt zeker erg voorzichtig. Zij was bang als hij met R meeging. Ik heb al wel eens gedacht [begin onderstreping] als [einde onderstreping] ik zou verhuren of ik het hun zou aanbieden met kans op babies natuurlijk. Ze zijn erg correct om een ander […]hand [begin onderstreping] alleen [einde onderstreping] is ze nooit op tijd of komt op ’n heel gekke tijd en daar heb ik ’n vreselijke hekel aan. Zij heeft nu een kamer met een gaspitje en ze moeten altijd in de stad eten en dan moet hij haar n de Bilt brengen iedere avond. Zij gaat binnenhuis arch. leren hier in Utrecht uit interesse maar ook om zijn werk. Soms denk ik als ik nou aan de overkant ’n flatje kon en zij beneden in ’t huis en dan verder zij of ik het huis te laten zien en ik boven ’n bepaald deel v ’n week blijf doen omdat het zoo toch bewoond blijft, maar ik zal het huis toch te erg missen denk ik. Je kan ook zeggen: ik blijf in het hele huis, rommelige dingen koken – zoo beneden (zooals vroeger), slapen boven, aankleden misschien beneden. En dan ’n vergoeding voor onderhoud in ruime zin v het rijk. Maar ik kan het “span” niet in een flat stoppen want daar mogen geen kinderen in, behalve in ’t Kieviethuisdeel, maar die zijn er niet uit te krijgen. Denk hier maar nu niet over na. ’t Ws prettig om het eens te luchten, heeft totaal geen haast door die huurders bij Louk. Fijn zoo, wel duur en voor de zomer geen oplossing waarschijnlijk, moet iets hebben aan de achterkant. Kamertje in flat Mevr. Verschoor zooals Aagt zoon bijv. die gaat er op den duur wel uit. Lieve Han, je hebt m’n verjaardag zoo prettig gemaakt door je verrassingen. Leuk dat de film al zoo gauw kwam, hè. De grote mooie witte schijf wou ik tot kerstmis bewaren en dan ’n beetje opsieren zooals je schreef. Bij mooi weer eventueel bij Broer in de tuin, van de kleine magneetjes heb ik er tot nu toe een in gebruik, de andere bewaar ik tegen verlies. Het krantencuttertje heerlijk bezit! Had direct de [begin onderstreping] warme sympathie [einde onderstreping] ook v Broer, de magnetische paperclips was een oude wensch. Ik neem de achterkant van een Schrale kalender en kan daar van alles op hangen als ik er een gaatje in maak. Dat meisje v Timmler (ze heet Doornekamp) is erg technisch, wil me met allerlei helpen en zelf ben ik ook wat ondernemender, was wel erg gemakzuchtig geworden bij Rietje. Ik kan voor ’t eerst blij aan Rietje denken. Aan prettige dingen, aan ’t goede leven samen. Sandberg schreef: “Beste Truus, veroorloof me deze aanhef maar ik kan zoo moeilijk ‘mevrouw’ hierboven schrijven. Ja ik geloof dat Riet op een hoogtepunt in zijn werk is heengegaan – en ik heb zooveel mensen meegemaakt die veel te ver over hun hoogtepunt heen waren en daar ontzettend onder geleden hebben – mijn vader bijvoorb. Natuurlijk is Riets heengaan voor de Nederlandse architectuur, helaas een onherstelbaar verlies – want ik zie niemand van die hoogte en integriteit, die de fakkel kan overnemen, dat mag mijn kortzichtigheid zijn – maar ik geloof het niet. Als we nu denken aan alles wat hij had kunnen maken – maar ik hoop ook zelf zoo ineens er uit te zijn – desnoods morgen – we weten wat we gehad hebben, maar nooit wat er komt. Voor ons allen en wel speciaal voor jezelf die zooveel met hem meegemaakt hebben zo’n steun voor hem en zijn werk was is het natuurlijk onherstelbaar –” – Dan komt over die hulp. “Misschien vind je het interessant hoe S reageert. In z’n eerste briefje, schreef hij (tussen Athene en Israel) “ik was altijd erg onder de indruk van zijn werk vanaf de stoel uit 1918 tot aan de academie in Arnhem. Waarschijnlijk was hij een genie.” Is dat diplomatisch voorzichtig of alleen eerlijk? Je plakpijp, de plastich de gekleurde clips de sneek dropjes (!) het is allemaal even gezellige en meerendeels al in gebruik en praktisch. De poppy is prachtig, in de staande lamp, bovenaan in staande pijp (onderste helft dus). De zon die telkens zoo vriendelijk naar binnen schijnt maakt van hem wat er van te maken is “Californië!” Ik heb nog geen pakje verstuurd. Voor de foto’s ben ik bang dat ze zoek raken als ze te vroeg zouden komen. Er zijn onvervangbare bij want die man wil niet meer afdrukken behalve voor Van Goghmuseum en dergelijke bijzondere dingen. Hij maakte deze voor jou! Van mijn portret (ook met Paschen) zul je wel schrikken “10 jaar te oud decreteert” de werkmevrouw maar hij is wel prachtig (wel wat dood) en interessant naast Riets tekening v me. Je windeplant heeft iedere dag +- 12 [begin onderstreping] prachtig [einde onderstreping] blauwe grote kelken. Jammer dat ze overburen er nog niet zijn, hij maakt het wel was donkerder in die hoek maar het gordijn kan nu rustig weer verder open wat toch veel guller staat. Je aanbod aan mij om te komen heeft me vreselijk gelukkig gemaakt ook “trotsch” ’n beetje, maar vooral ’n heerlijke pleister op de wond van het afscheid. Toch begrijp je wel dat ik nu niet moet weggaan.Ik denk wel eens: “als het er dan nog maar van komt” al wijst niet er op, ’t tegendeel hoor! Maar je kunt nat net zoo goed verwachten dat je later zou kunnen zeggen “was ze maar niet gekomen en gegaan, dat was op dat moment te aangrijpend voor haar.” En [begin onderstreping] dat [einde onderstreping] geloof ik. Het afscheid van je heeft me veel gedaan, toen het huis, toen Riet, dit in één jaar! En bij jou eigenlijk dezelfde dingen! Ik vind dat ons priveleven zoo erg veel beslag heeft gelegd op je nieuw op te bouwen leven. Ik hoop dat jullie nu een rustigere tijd wacht in New York. Die komt jullie echt toe. Tegen het moeilijke van het eerste afscheid weegt nog steeds op het vertrouwen dat je nu je levenswensch bereikt hebt of bereiken kunt. Ik had vanmiddag Singelenberg hier, 3 ½ uur. Stelde als voorstel een briefje op aan Karsten dat ik morgen zal bespreken met Broer en Zus maar waarschijnlijk niet wegstuur. Alleen al omdat ik er niet voor voel Karsten en Mevr. v Doesburg inzicht te geven in mijn standpunt. Ik [begin onderstreping] geloof [einde onderstreping] dat ik liever werk via [begin onderstreping] andere [einde onderstreping] kanalen, bijv Levie zou werken. Nu moet ik gaan stoppen en de brief weg brengen dan begin ik daarna aan een briefje voor Florence, ik weet namelijk niet de lichting op zondagavond en jammer als ze allebei te laat zijn. Je vertelt Florence hier wel zooveel van als haar interesseert, hè? De dag ging te vlug om voor alles wat ik doen wilde. Ik vergeet natuurlijk weer v alles om te schrijven. Ik zit ’n beetje met die overhemden van Rietje. Ik weet zeker dat we 16 ½ kochten toen hij zoo was afgevallen en nu vind ik alleen 17 ½, maar ik geloof niet dat je die te groot zijn kunnen [begin tekst in kantlijn] alhoewel Cora ook over 16 ½ praat. Dag lieve allebei. Vandaag ben ik haast blij dat R geen narigheid meer heeft kunnen treffen. En dat komt omdat ik nog [begin onderstreping] steeds eigenlijk [einde onderstreping] het samen doorleefde [begin onderstreping] goede [einde onderstreping] haast niet kan aanvoelen. Dag. Heb het erg goed samen. En wees voorzichtig. Je Guup. Truus. [einde tekst in kantlijn]