Ga direct naar hoofdinhoud

Kast

Anoniem Utrechtsca. 1500 - ca. 1550
Kast

Kast

Deze monumentale kast is afkomstig uit de Domkerk. Hij is in de eerste helft van de zestiende eeuw gemaakt van een zeer goede kwaliteit eikenhout en voorzien van scharnieren, hengels en sloten van smeedijzer. Het blad in het midden van de kast kan worden opengeklapt om er papieren en boeken op te leggen. De kast was vermoedelijk bestemd voor de administratie en de archieven van de vijf kapittels. Deze kerkelijke besturen beheerden de landgoederen van de kapittelkerken: de Dom, de Sint-Salvatorkerk, de Sint-Pieterskerk, de Sint-Janskerk en de Sint-Mariakerk. Het Domkapittel nam een centrale positie in en leidde bijvoorbeeld de vergaderingen. In 1812 zijn de kapittels opgeheven en is de kast naar het Utrechtse museum verhuisd. Een tweede archiefkast uit het bezit van de kapittels kwam in het Rijksmuseum in Amsterdam terecht.
Grote kasten waren in de Middeleeuwen heel zeldzaam. Het gros van de mensen bezat hooguit een paar stoelen, een tafel, een bed en kisten om dingen in op te bergen. In de loop der eeuwen is ook veel meubilair verloren gegaan. De Domkast is in dit opzicht uniek en wordt dan ook internationaal als een topstuk gezien. Waarschijnlijk is de kast behouden gebleven door zijn belangrijke functie. Toen de stadsarchivaris Samuel Muller de kast in bruikleen kreeg voor de stedelijke verzameling, was deze roodbruin geschilderd en had een extra deur en een kroonlijst gekregen. Sommige delen waren vermolmd of beschadigd en de klep was in tweeën gespleten. Muller liet de kast zo grondig opknappen dat nu niet meer zeker is hoe hij er oorspronkelijk heeft uitgezien. Verfsporen aan de binnenkant duiden erop dat hij misschien beschilderd was. Muller wilde in het Utrechtse museum laten zien hoe in Utrecht door de eeuwen heen  geleefd en gewoond werd. Daartoe richtte hij een reeks stijlkamers in, beginnend in de Middeleeuwen en eindigend in de negentiende eeuw. Zijn verzamelbeleid voor toegepaste kunst was er op gericht deze stijlkamers zo authentiek en volledig mogelijk in te richten. Wel waren zijn maatstaven anders dan de onze. De Domkast plaatste hij in de gotische stijlkamer van het museum met middeleeuws aardewerk op de open planken. Maar in een middeleeuwse huiskamer zou deze enorme archiefkast beslist detoneren. 
Titel
Kast
Datering
ca. 1500 - ca. 1550
Objectsoort
kast, archiefkast
Objectnummer
859

Anoniem Utrechts

Bekijk volledige profiel
Techniek
eikenhout; smeedijzer
Afmetingen
  • hoogte 233 cm
  • breedte 255.5 cm
  • diepte 57 cm
Verwerving
schenking (2019)
Verwervingscredit
Schenking van de Protestantse Gemeente Utrecht. (Was sinds 1901 bruikleen van College van Kerkrentmeesters van de Protestantse Gemeente Utrecht.
Geassocieerde periodes
Bisschoppelijk Utrecht 695-1528
Fysieke beschrijving
De kast is vervaardigd uit kwartiers eikenhout met fraaie spiegels. De zijkanten, die bestaan uit een raamwerk met twee door een middenregel gescheiden panelen, worden aan voor- en achterzijde verbonden door een onder- en een bovenregel, en aan de achterzijde tevens door een middenregel. Aan de voorzijde zijn tussen onder- en bovenregel twee stijlen geplaatst; de drie daardoor ontstane, door schotten gescheiden vakken zijn door in totaal vijf regels onderverdeeld. Aan de achterzijde is tussen onder- en bovenregel een enkele stijl geplaatst, die correspondeert met de rechter middenstijl aan de voorzijde en die door de middenregel wordt onderbroken. Stijlen en regels zijn door dubbel getoogde pen- en gatverbindingen vergaard. Bovendien zijn aan de achterzijde nog drie regels tussen de stijlen gespijkerd. Het bovenste deel van het achterschot bestaat uit tien staande delen, het gedeelte daaronder uit drie staande delen, dan volgt een liggend deel waaronder negen staande delen. De bodems van de in de kast aangebrachte vakken zijn gespijkerd in een sponning in de voor- en achterregels. De legplanken rusten op tegen de zijden gespijkerde dragers. De klep bestaat uit twee liggende delen en de deuren uit twee staande delen met aan de binnenzijde twee gelijmde en gespijkerde regels. De kleine deur linksboven bestaat uit een enkel staand deel. De laden bestaan uit gespijkerde onderdelen, waarbij de spijkers die door de voorkant in de zijden en de bodem zijn geslagen, zijn afgedekt met houten proppen. De laden hebben ladelopers die tegen de zijkanten zijn gespijkerd en ze schuiven op geleiders die tegen de stijlen van de kast zijn gespijkerd.
Opschriften en markeringen
geen:
Opmerkingen
  • De kast werd gebruikt voor het bewaren van archiefstukken van het Domkapittel. Zie: De verzamelingen van het Centraal Museum. deel 8, Meubelen tot 1900, p.107-111
Rechten
Publiek domein
Documentatie
Achter slot en grendel, K.T. Meindersma, Rijksdienst voor Monumentenzorg (Zeist, 1994) SDU (Den Haag), 295 p.
Catalogus van het Historisch Museum der stad [1928, cat. nrs. 1-1403], W.C. Schuylenburg, Centraal Museum (Utrecht, 1928)
Catalogus van het Museum van Oudheden [1878], supplement, S. Muller Fz., J.L. Beijers (Utrecht, 1878)
Catalogus van het Museum van Oudheden [1904], door S. Muller Fz.. S. Muller Fz., W. Leijdenroth (Utrecht, 1904) (1904)
Catalogus van meubelen en betimmeringen, [Th.H. Lunsingh Scheurleer ; m.m.v. A.E.C. van der Looy van der Leeuw, C.M.A.L. Lindeman en J. Terwindt], Rijksmuseum (Amsterdam, 1952), 376 p., [64] p.pl.
Gids door het Stedelijk Museum van Oudheden te Utrecht [1906], door S. Muller Fz., W. Leijdenroth (Utrecht, 1906), 77 p.
Meubelen tot 1900 : De verzamelingen van het Centraal Museum Utrecht, Reinier Baarsen, Dirk Jan Biemond, Paul van Duin, Anne-Sophie van Leeuwen; red. Willemijn Fock en Ida van Zijl, Centraal Museum (Utrecht, 2005), 324 p.
Utrechtse Geschiedenis, Renger de Bruin, Maarten Brinkman, m.m.v. Janna Pot, Centraal Museum (Utrecht, 2007), 328 p.
De Staten van het Nedersticht. Problemen rond samenstelling en bevoegdheden in de bisschoppelijke periode, C.A. van Kalveen, (Maandblad van Oud-Utrecht, Aflevering: 2; 62, 1989-02), p. 13-18
Verslag over het voorgevallene in de gemeente-verzamelingen van Utrecht in 1901, (Bulletin [uitg. door den Nederlandschen Oudheidkundige Bond], Aflevering: 2; 4, 1903-01)