Object
Interieur van de Dom in 1672
Interieur van de Dom in 1672
Op 13 juni 1672 werd het inmiddels protestantse Utrecht veroverd door de Fransen. De Dom werd opnieuw ingericht voor de katholieke kerk eredienst. De Delftse schilder Hendrick van Vliet heeft op de linkerpilaar geschreven dat hij het interieur toont zoals dat er na de herinrichting uitzag. Toen het schilderij werd geschilderd, waren de Fransen alweer vertrokken. Van Vliet heeft waarschijnlijk naar een tekening uit 1672 gewerkt en de geschilderde versie gemaakt naar aanleiding van het instorten van het schip van de kerk tijdens de orkaan die plaatsvond in 1674.
- Maker
- Hendrick van Vliet
- Titel
- Interieur van de Dom in 1672
- Datering
- 1674
- Objectsoort
- schilderij
- Objectnummer
- 7330
- Materiaal
- doek
- Techniek
- olieverf op doek
- Afmetingen
- hoogte 107.3 cm
- breedte 128.8 cm
- hoogte (met lijst) 122.8 cm
- breedte (met lijst) 144 cm
- Verwerving
- aankoop met steun van de Vereniging Rembrandt (+ 1935)
- Verwervingscredit
- bruikleen sinds 1934
- Geassocieerde periodes
- Habsburgse tijd en Republiek 1528-1795
- Geassocieerde onderwerpen
- rooms-katholieken (Utrecht) (religie)
- Trefwoord
- architectuur, kerkinterieur, historie Utrecht, topografie, Utrecht, Domkerk, Utrecht (stad)
- Opschriften en markeringen
- signatuur en datering recto (op basement van voorste pijler links): Int jaer 1672 // is den dom dus- // danich geweest // C. van Vliet // A° 1674
- Opmerkingen
- Toen het leger van Lodewijk XIV op 23 juni 1672 voor de poorten van Utrecht verscheen gaf de stad zich zonder strijd over. De Fransen hadden dan ook geen enkele reden om zich als onderdrukkers te gedragen, maar dat betekende niet dat alles bij het oude bleef. De gehele burgerij ging in de volgende maanden gebukt onder een aaneenschakeling van zorgen en extra lasten, die door de bezetters werden opgelegd. Voor de katholieken verbeterde de situatie; zij heroverden met steun van de Fransen de Dom, die eeuwenlang de kathedraal van het bisdom Utrecht was geweest. Al na zeven dagen werd de kerk opnieuw gewijd en vanaf die dag, 30 juni, tot het vertrek van de Fransen op 23 november 1673 werden er weer katholieke erediensten gehouden. Nadat de kerk door de kardinaal was gewijd werd hij door klopjes schoongemaakt en gewit. Voordat het zover was, werd het gebouw met groot vertoon gezuiverd. Men haalde de preekstoel naar beneden en geselde die in het openbaar. De stoelen werden verwijderd en het gebouw was dan ook vrijwel leeg toen men opnieuw ging inrichten. Hendrick van Vliet geeft een beeld van het interieur van de Dom zoals deze er na de herinrichting moet hebben uitgezien. Nieuw was o.a. de plaatsing van zeven altaren. Zes ervan zijn op het schilderij te zien. De datering was tot de collectiecatalogus 1999 1672, het opschrift werd voor die tijd gelezen als "In 'Jaar 1672 // den dom // Utrecht // Roomsch geweest".
- Rechten
- Publiek domein
- Documentatie
- Kirchenbilder : der Kirchenraum in der holländischen Malerei um 1650, Almut Pollmer-Schmidt, VDG Verlag und Datenbank für Geisteswissenschaften (Kromsdorf, 2017), 529 p.
- Utrechtse kerken en kerkgebouwen, A. van Hulzen, Bosch & Keuning (Baarn, 1985), 160 p.
- De Catalogus der schilderijen [1952], Centraal Museum (Utrecht, 1952), LVIII + 512 p.
- Catalogus van het Historisch Museum der stad, supplement
- De Dom van Utrecht [1965], E.J. Haslinghuis, C.J.A.C. Peeters, Staatsuitgeverij (Den Haag, 1965)
- Geschiedenis van de provincie Utrecht [van 1528 tot 1780- zie tot 1528 voor titelbeschrijving], coörd. red. C. Dekker, Ph. Maarschalkerweerd, J.M. van Winter ... [et al.], Het Spectrum (Utrecht, 1997) Stichting Stichtse Historische Reeks
- Schilderkunst tot 1850. De verzamelingen van het Centraal Museum Utrecht [cat. nrs. 591-902], Liesbeth M. Helmus, Centraal Museum (Utrecht, 1999)
- Tegen de Vrede! Utrecht en de vredesonderhandelingen in Munster, samenst. Renger de Bruin en Dirk Faber. Renger de Bruin. Dirk Faber, Centraal Museum (Utrecht, 1998), [14] p.
- Van Willibrord tot wereldraad = from Willibrord to world council : enige aspecten van het geestelijk leven in Utrecht door de eeuwen heen = some aspects of the spiritual life in Utrecht through the ages, Aartsbisschoppelijk Museum (Utrecht, 1972), 100 p.
- 't Schrickelik tempeest : onheil over de Dom van Utrecht, 1 augustus 1674, Irmin Visser, (Locus : tijdschrift voor studenten en docenten cultuurwetenschappen aan de Open Universiteit, Jaargang: 12, Aflevering: 27, 2010), p. 30-35
- Een Toscaanse prins bezoekt Nederland : De twee reizen van Cosimo de' Medici 1667 - 1669, bezorgd, ingeleid en geannoteerd door Lodewijk Wagenaar, uit het italiaans vertaald door Bertie Eringa, Bas Lubberhuizen (Amsterdam, 2014), 264 p.
- Utrechts verleden in vogelvlucht, Renger de Bruin, René de Kam, Kaj van Vliet, Matrijs (Utrecht, 2017), 152 p.
- Katholiek in de Republiek : De belevingswereld van een religieuze minderheid, Carolina Lenarduzzi, Vantilt (Nijmegen, 2019), 476 p.
- De Utrechtse Domtoren : Trots van de stad, René de Kam, Frans Kipp, Daan Claessen, Matrijs (Utrecht, 2021), 560 p.
- Branden of betalen : Kasteel Amerongen en Slot Zuylen in het rampjaar, Renger de Bruin, Lodewijk Gerretsen, Willem te Slaa, WBOOKS (Zwolle, 2022) Kasteel Amerongen (Amerongen, 2022) Slot Zuylen (Oud Zuilen, 2022), 64 p.
- Utrecht : tale of the city, Renger de Bruin, René de Kam, Kaj van Vliet, Matrijs (Utrecht, 2022), 152 p.
- De Domkerk te Utrecht in 1672, (A.J.) v(an) d(e) V(en), (Maandblad van Oud-Utrecht, Jaargang: 41, Aflevering: 5, mei 1968), p. 45 - 47
- De Domkerk te Utrecht in 1672 naar aanleiding van een schilderij in het Oud-Katholiek Museum, (A.J.) v.d. V(en), (De Oud-Katholiek : Weekblad voor de Oud-Katholieke Kerk van Nederland, Aflevering: LXIV, 1948)
- Utrecht in de branding : deel 2, A. Graafhuis, (Spiegel Historiael, Jaargang: 7, Aflevering: 7/8, juli-aug. 1972), p. 401- 409
- art. in Jaarverslag over 1935 van de Vereeniging Rembrandt, jonkvr. C.H. de [dr.] Jonge, (Jaarverslag Vereeniging Rembrandt tot Behoud en Vermeerdering van Kunstschatten in Nederland, 1935)
- De ontdekking van een meesterstuk = The discovery of a masterpiece : een grensverleggend kerkinterieurschilderij (1662) en de remake (2015) = a ground-breaking church interior painting (1662) - and the remake (2015) : Jos van der Biezen - Hendrick Cornelisz van Vliet : The Church of St. John the Baptist (Sint-Janskerk), Gouda, the Netherlands - National Gallery of Victoria, Melbourne, Australia, [Jos van der Biezen m.m.v. = in coop. with Paul H.A.M. Abels], Uitgeverij Cactus (Brummen, 2025), 160 p.
