Object
Poppenhuis
Poppenhuis
Dit poppenhuis is een natuurgetrouwe en tegelijkertijd geïdealiseerde weergave van een Amsterdams patriciërs huis. Het heeft ook een subtiele boodschap: zo hoort een goed geleid huishouden er uit te zien. Het is bovendien een miniatuurkunstverzameling. De oorspronkelijke eigenaresse, Petronella de la Court, een Amsterdamse dame uit de hoogste kringen heeft de tien vakken van de kast ingericht als keuken, kraamkamer, tuin, salon, hal met daarboven kantoor, kunstkamer, provisie- en meidenkamer, kinderslaapkamer, slaapkamer en een mangelzolder. In de keuken zit de meid voor het vuur wafels te bakken. De kraamkamer, tijdelijk ingericht voor moeder en kind, is helemaal wit. De min, de voedster van het kind, zit met half ontblote borst in de kraammand. Naast de kraamkamer is de tuin te zien die eigenlijk achter het huis ligt. Daarboven liggen twee ontvangstkamers: een salon waar gasten worden ontvangen en geamuseerd met kaartspelletjes, muziek en dans, en een kunstkamer speciaal voor de heren. Hier bevindt zich de kunstverzameling van de heer des huizes. De kamer staat en hangt vol met exotische kunstvoorwerpjes. Zelfs de fraai bewerkte kasten zijn gevuld met miniatuurprenten en penningen. De heer des huizes is een rijke ondernemer. Hij zit, gekleed in een Japonsche rok, een kostbare zijden huisjas, achter zijn bureau zakelijke correspondentie af te handelen. Achter in het vertrekje staat een rustbed. Onder zien we de hal met de dienstbode, een knecht en een kindje in een looprek. Op de bovenste rij bevinden zich de privé-vertrekken en werkruimten: links de provisiekamer met achter een slaapruimte voor de dienstboden, daarnaast de kinder- en naaikamer. De deftige meneer in het midden is de dokter die de urine van de patiënt bestudeert. Het volgende vertrek, de slaapkamer, is sjiek ingericht met een zijden hemelbed en zilveren toiletspullen. Helemaal rechtsboven in de hoek zien we de mangelzolder. Hier werden de buitenshuis gewassen kleren en het linnengoed gemangeld, gestreken en opgevouwen.
De kast en een groot deel van de inrichting is op bestelling gemaakt, maar Petronella kocht ook meubeltjes, betimmeringen, zilveren voorwerpen kant-en-klaar bij gespecialiseerde handelaren. Alles is zo natuurgetrouw mogelijk nagebootst, ook wat je niet kunt zien, bijvoorbeeld de onderkleding van de poppen. Het inrichten van een poppenhuis nam jaren in beslag. Uit de datering op sommige voorwerpen is af te leiden dat Petronella er ongeveer twintig jaar over heeft gedaan. Na haar dood vererfde het poppenhuis van moeder op dochter tot het in 1866 aan de stad Utrecht werd geschonken.
- Titel
- Poppenhuis
- Datering
- 1670 - 1690
- Objectsoort
- poppenhuis
- Objectnummer
- 5000
- Collectie
- toegepaste kunst, meubelen tot 1900
- Materiaal
- eikenhout, palissanderhout, notenhout, olijfhout
- Techniek
- eikenhout, notenhout, belijmd met olijfhout en palissanderhout, olijfhout
- Afmetingen
- hoogte 208.5 cm
- breedte 189 cm
- diepte 79 cm
- Verwerving
- schenking (1866)
- Fysieke beschrijving
- De kast is opgebouwd uit een onderstel, een bovenkast met twee zijden, een achterwand, een kap en aan de voorzijde een glasplaat in raamwerk. De bollen en de geslingerde poten zijn met een pen door het kruis verbonden, dat op die plaats aan boven- en onderzijde is verdikt tot een huis. De rechte sport van het kruis en de vier verbindingsstukken zijn met halfhoutverbindingen vergaard. De geslingerde poten vallen met pennen in de bovenste huizen die met dubbel getoogde pen- en gatverbindingen met de regels zijn vergaard. De zijden van de kast vallen elk met een pen en een sponning in het onderstel. Ze bestaan elk uit drie dosse staande delen, die koud tegen elkaar zijn gelijmd en worden verbonden door twee legplanken, twee achterregels waartussen een achterschot, en de kap. Aan onder- en bovenzijde worden de zijden met een ledikantbout in het onderstel en de kap gezekerd. De zijden zijn met pen en gat met de twee achterregels verbonden. De staande delen van het achterschot vallen rondom in groeven. De kap is opgebouwd uit een raamwerk en bevat in een sponning het dek dat uit drie lange delen bestaat. De in de kast geplaatste kamers bestaan elk uit een vloer, wanden en een plafond; de wanden worden door bredere stijlen aan het oog onttrokken.
- Opschriften en markeringen
- geen:
- Rechten
- Publiek domein
- thuis in de 17de eeuw, onder redactie van Sara van Dijk, auteurs Maartje Brattinga, Alexander Dencher, Femke Diercks, Sara van Dijk, Suzanne van Leeuwen, Marijn Stolk, met medewerking van Martijn de Rooij, Rijksmuseum (Amsterdam, 2025), 394 p.
- Het poppenhuis van Petronella Oortman, Sara van Dijk en Alexander Dencher, Rijksmuseum (Amsterdam, 2025), 96 p.
- Uncanny revivals : designing an American identity, K.L.H. Wells, Yale University Press (New Haven and Londen, 2026), IX, 277 p.
- Nieuw boekje over Utrechts poppenhuis - Matty Veldkamp : 'Stank was ook in rijk interieur gewoon', Utrechts Nieuwsblad, (Utrechts Nieuwsblad, 1977)
- Aardse paradijzen : de tuin in de Nederlandse kunst I : 15de tot 18de eeuw, met medew. van Willemien B. de Vries en Sara M. Wages. Erik de Jong. Marleen Dominicus-van Soest, Noordbrabants Museum (Den Bosch, 1996) Frans Halsmuseum (Haarlem) Snoeck-Ducaja & Zoon (Gent), 224 p.
- Het oud-Hollandsche huis : veertig platen met beschrijvenden tekst, S. Muller Fz. en W. Vogelsang, A. Oosthoek (Utrecht, 1909), 46 p., 40. pl.
- Ware schoonheid zit van binnen : Een onderzoek naar de mogelijkheden van het open tentoonstellen van de 17de-eeuwse kunstkabinetten in het Rijksmuseum, Martine de Groot, Reinwardt Academie (Amsterdam, 2022), 47 p. (dl. 1); 20 p. (dl. 2)
- Art & home : Dutch interiors in the age of Rembrandt, Mariët Westermann. with essays by C. Willemijn Fock, Eric Jan Sluijter, H. Perry Chapman, Waanders (Zwolle, 2001) Denver Art Museum (Denver) Newark Museum (Newark), 240 p.
- Het beeld buiten : vier eeuwen tuinsculptuur in Nederland, Erik de Jong, Claudia Schellekens, Hannema-de Stuers Fundatie (Heino, 1994), 136 p.
- Catalogus van het Museum van Oudheden [1878], door S. Muller Fz.. S. Muller Fz., J.L. Beijers (Utrecht, 1878) (1878), XV, 237 p.
- Catalogus van het Museum van Oudheden [1904], door S. Muller Fz.. S. Muller Fz., W. Leijdenroth (Utrecht, 1904) (1904)
- The dollhouse book : an illustrated guide to miniature mansions, little living-rooms, cozy castles, diminutive dwellings, small shops, and the dolls and furnishings that inhabit them, Stephanie Finnegan, Black Dog & Leventhal (New York, 1999), 144 p.
- Dolls' houses : domestic life and architectural styles in miniature from the 17th century to the present day, Olivia Bristol en Leslie Geddes-Brown, Mitchell Beazley (Londen, 1997), 168 p.
- An entrance for the eyes : space and meaning in seventeenth-century Dutch art, Martha Hollander, University of California Press (Berkeley, 2002) (Los Angeles) (London), XVI, 263 p.
- Gids door het Stedelijk Museum van Oudheden te Utrecht [1892], door S. Muller Fz., J.L. Beijers (Utrecht, 1892), 64 p.
- Gids door het Stedelijk Museum van Oudheden te Utrecht [1906], door S. Muller Fz., W. Leijdenroth (Utrecht, 1906), 77 p.
- Gids door het Stedelijk Museum van Oudheden te Utrecht [1913], door S. Muller Fz., W. Leijdenroth (Utrecht, 1913) Stedelijk Museum van Oudheden, 75 p.
- Een heel oud poppenhuis = Junior informatie, Ida Bromberg, Diana Doornenbal ... [et al.], De Ruiter (Houten, 1997) Educatieve Partners Nederland b.v., 20 p.
- Holländische Patrizierhäuser, vierzig Tafeln mit beschreibenden Text von S. Muller Fz. und W. Vogelsang, Oosthoek (Utrecht, 1909), 48 p. 40 bl. pl.
- Het Hollandse pronkpoppenhuis : interieur en huishouden in de 17de en 18de eeuw, Jet Pijzel-Dommisse, Waanders (Zwolle, 2000) Rijksmuseum (Amsterdam), 448 p.
- Ideaal!wonen, Centraal Museum (Utrecht, 2002]), [14] p.
- Miniatures compiled for the Cooper-Hewitt Museum, General Editor: by Nancy Akre, Cooper-Hewitt Museum, The Smithsonian Institution's National Museum of Design (New York, 1983), 128 p.
- Museum op zolder : het oudste stedelijk museum van Nederland in 1889 door Anthony Grolman in 24 aquarellen uitgebeeld, C.C.S. Wilmer, Broese Kemink (Utrecht, 1988) Gemeentelijke Archiefdienst, 82 p.
- Public and private spaces : works of art in seventeenth-century Dutch houses, John Loughman & John Michael Montias, Waanders (Zwolle, 2000), 196 p.
- Sara Ploos van Amstel-Rothé : poppenhuis, [tekst] Epco Runia, Waanders (Zwolle, 1998), [S.p.]
- De Stavelij in zilver : 25 jaar zilverclub, samenst. en red. Louise E. van den Bergh-Hoogterp, J.R.H. Roessingh, Jean-Pierre van Rijen, De Zilverclub ([S.l.], 2000), 430 p.
- The Ultimate Dolls' House Book, Faith Eaton. forew. by Flora Gill Jacobs, Dirling Kindersley Limited (London, 1994) (New York) (Stuttgart), 144 p.
- De vier jaargetijden in de kunst van de Nederlanden 1500-1750, Yvette Bruijnen ... [et al.], Waanders (Zwolle, 2002) Noordbrabants Museum ('s-Hertogenbosch) Stedelijk Museum Van der Kelen-Mertens (Leuven), 244 p.
- Vijf eeuwen binnenhuis en meubels in Nederland 1450-1950, Willem van der Pluym, Allert de Lange (Amsterdam, 1954), 406 p.
- What life was like in Europe's Golden Age : Northern Europe AD 1500-1675, Time-Life Books (Alexandria, Virginia, 1999), 168 p.
- A worldly art : the Dutch Republic 1585-1718, Mariët Westermann, Abrams (New York, 1996) Calmann and King (Londen), 192 p.
- La maison hollandaise au temps de Louis XV, 10 planches avec texte de S. Muller Fz., J.L. Beijers (Utrecht, 1891), [8] p. 10 bl. pl.
- Het getemde denken : onderwijs, cultuur en het volle leven ..., Barend Smit, Van Wijland (Laren, 2005), 223 p.
- Meubelen tot 1900 : De verzamelingen van het Centraal Museum Utrecht, Reinier Baarsen, Dirk Jan Biemond, Paul van Duin, Anne-Sophie van Leeuwen; red. Willemijn Fock en Ida van Zijl, Centraal Museum (Utrecht, 2005), 324 p.
- La maison Hollandaise au temps de Louis XV, 11 planches avec texte de S. Muller Fz., C.H.E. Breijer (Utrecht, 1909), [6] p. tekst, 10 pl.
- Dolls' houses : from the V & A museum of childhood, Halina Pasierbska, V & A Publications (London, 2008), 144 p.
- Sara's poppenhuis : het poppenhuis van Sara Rothé in het Frans Hals Museum, tekst Monique van Royen-Engelberts, Frans Hals Museum (Haarlem, 2011), 80 p.
- Dockskåp & miniatyrer, Birgitta Lindencrona, Stiftelsen Värmlands Museum (Karlstad, 2008) Värmlands Museiförening, 171 p.
- The 17th-century dolls' houses of the Rijksmuseum, Jet Pijzel-Dommisse, Inmerc b.v. (Wormer, 1996) Rijksmuseum (Amsterdam), 48 p.
- A mysterious series by Ferdinand Bol : the painted wall hangings in the peace palace examined, Margriet van Eikema Hommes ; in coop. with Mariska Vonk, Carnegie Foundation (The Hague, 2012) Rijksmuseum (Amsterdam), 80 p.
- XXSmall : poppenhuizen en meer in miniatuur, Jet Pijzel-Domisse en Madelief Hohé, WBOOKS (Zwolle, 2012) Gemeentemuseum Den Haag (Den Haag), 128 p.
- Art and allegiance in the Dutch Golden Age : the ambitions of a wealthy widow in a painted chamber by Ferdinand Bol, Margriet van Eikema Hommes, Amsterdam University Press (Amsterdam, 2012), 297 p.
- Boeken in miniatuur, Iris Versluis, (Poppenhuizen & Miniaturen, Aflevering: 199, voorjaar 2026), pp. 10-13; met p. 55 van afl. nr. 200 (rectificatie)
- op bezoek : Ultieme poppenhuisluxe in Utrecht, Anne-Rose Hermer, (Poppenhuizen & Miniaturen, Aflevering: 199, voorjaar 2026), pp. 34-39
- Elf poppenkamertjes, Marja Roscam Abbing, (NRC Handelsblad, 31 augustus 1990)
- Van wie waren de poppenhuizen die je in musea ziet?, (Quest Historie, Aflevering: 6, 2022), pp. 50-53
- Imitation and inspiration : Japanese influence on Dutch art from 1650 to the present, Ch. van Rappard-Boon ... [et al.] ; ed. N. Dekking, Rijksmuseum (Amsterdam, 1991), 155 p.
- A Rothschild Renaissance : Treasures from the Waddesdon Bequest, Dora Thornton, British Museum Press (Londen, 2015), 352 p.
- KWAB : Ornament als kunst in de eeuw van Rembrandt, Reinier Baarsen, met een bijdrage van Ine Castelijns van Beek, Rijksmuseum (Amsterdam, 2018), 284 p.
- Werk, bid & bewonder : Een nieuwe kijk op kunst en calvinisme, Marianne Eekhout, Dordrechts Museum (Dordrecht, 2018) Walburg Pers (Zutphen, 2018), 128 p.
- Een huyshouding in 't kleyn : Het poppenhuis van Petronella de la Court in het Centraal Museum, Margreet van der Hut, Karel van Mander Academy (Utrecht, 2020), 88 p.
- Gouden vrouwen van de 17e eeuw: van kunstenaars tot verzamelaars, Philippine Vieleens, Nina Reid, Beau de Vos [et al.], WBOOKS (Zwolle, 2020), 160 p.
- Het Kunstkabinet van Petronella de la Court : De verzamelingen van een zeventiende-eeuwse mecenas, Margreet van der Hut, Casae (Zaandijk, 2021), 140 p.
- Centraal Museum Utrecht [topstukken; 2020], Voorw. Bart Rutten, Marco Grob, Jacqueline Rutten (prod.), Hans Schopping, Sheila Stafleu, Lotte Bont, Thomas de Bruin (red.), Centraal Museum (Utrecht, 2020), 208 p.
- A History of Dolls' Houses, Flora Gill Jacobs, Charles Scribner's Sons (New York, 1965), 342 p.
- De poppen pakken hun biezen : afstudeerstage, Maris van Leeuwen, (Amsterdam, 2021), 85 p.
- Op het welweezen van de juffers, P.G. Bins, Nijgh & Van Ditmar (Den Haag/Rottterdam, 1973), 176 p.
- Dolls' houses, Halina Pasierbska ; [forw. Rachel Whiteread], V & A Publications (London, 2023), 144 p.
- Binnen buiten: beklede kamers in de late 17de eeuw, Jet Pijzel-Dommisse, (Kunstschrift, Aflevering: 6; 41, 1997), p. 24-27
- De kostuums uit het 17de eeuwse Utrechtse poppenhuis, I.J. Soer, (Jaarboek Oud-Utrecht, Aflevering: 1971), p. 46-66
- Het poppenhuis van Petronella de la Court huisvrouw van Adam Oorthuis, [I.H. van Eeghen], (Amstelodamum : maandblad voor de kennis van Amsterdam : orgaan van het Genootschap Amstelodamum, Aflevering: jr. 47, 1960 (oktober)), p. 159 - 167
- 'Strijkijsers met zijn hekkies', Dr. M.E. Houtzager, (Repassie, Aflevering: 4; 17, 1996 december), p. 21-25
- Werkelijkheid of schijn : het beeld van het Hollandse interieur in de zeventiende-eeuwse genreschilderkunst, C. Willemijn Fock, (Oud Holland : nieuwe bijdragen voor de geschiedenis der Nederlandsche kunst, letterkunde, nijverheid, enz., Jaargang: 112, Aflevering: 4, 1998), p. 187-246
- Het Stedelijk Museum van Oudheden, J. de Vries, (1896), (Eigen Haard : geïllustreerd volkstijdschrift, Jaargang: 22, 1896), p. 155 - 159, 165 - 170
- In doll-house land, Alice Corkran, (The girl's realm, Jaargang: 3, Aflevering: 25, 1900), p. 41-50
- Petronella de la Court, Margreet van der Hut, Instituut voor Nederlandse Geschiedenis (2006-08)
- Catalogus van het wydvermaarde en alom bekende Koninglyk Kabinet, zynde een poppe-kas, bestaande in elf vertrekken (...), het welke, nevens een deftige inboel, verkogt zal werden op woensdag den 19. April 1758, des morgens ten 11 uuren, tot Amsterdam, ten huyze van Pieter vander Beek (...), [Makelaars Jacob Posthumus, Pieter Grim en Pieter Magenius] (Amsterdam, [1758]), 8 p. op 5 bl.
- Catalogus van een overheerlyk kabinet, verbeeldende een huyshouding in't kleyn, so als zulks , ten volleegdisten zouden kunnen worden vertoond : bestaande in vyftien verdeelingen, alle zeer konstuig en kostbaar, met allerhande meubilaire goederen versierd, in een volmaakte proportie der huys-cieraden, konststukken, schilderijen en rariteiten : in veelen jaren, met groote moeyten en kosten by een vergaderd, door een voorname dame, en vervolgens in eygendom bekoomen, vermeerderd en verbeterd door de heer Pieter van der Beek, en thans behoorende aan desselfs dogter, mejuffrouw Margarita van der Beek, huysvrouw van de heer Dirk Slob, s.n. ([S.l., ca. 1765]), [12] p.
- Strijklicht op damast : de onvergankelijjke schoonheid van vier eeuwen Nederlands linnengoed, Sanny de Zoete, Sanny de Zoete, Antiek & Design Linnengoed (Delft, 2026), 422 p.
