Object
Plattegrond van de stad Utrecht
Plattegrond van de stad Utrecht
Op deze vroege plattegrond of kaart is de stad Utrecht als een eenvoudig ovaal weergegeven. Het ging de schilder er dan ook vooral om de precieze grenzen van de stadsvrijheid aan te geven: het groene gebied buiten de muren, waar het stadsrecht nog gold. Als er gevaar dreigde, mochten de inwoners van de stadsvrijheid zich in veiligheid brengen binnen de stadsmuren. De grenzen van de stadsvrijheid gingen terug naar een schenking uit 723 en zouden bepalend blijven voor de Utrechtse gemeentegrenzen tot 1954.
- Maker
- Evert van Schayck
- Titel
- Plattegrond van de stad Utrecht
- Datering
- 1541
- Objectsoort
- schilderij
- Objectnummer
- 2477
- Materiaal
- paneel
- Techniek
- olieverf op paneel
- Afmetingen
- hoogte 142.3 cm
- breedte 146.1 cm
- hoogte (met lijst) 165.9 cm
- breedte (met lijst) 175 cm
- Verwerving
- onbekend (1541)
- Geassocieerde periodes
- Habsburgse tijd en Republiek 1528-1795
- Geassocieerde onderwerpen
- stadhuis, oude raadkamer (Utrecht) (herkomst), stedelijke ruimte (Utrecht) (bestuur)
- Trefwoord
- topografie, Utrecht (stad), Utrecht, plattegrond
- Opschriften en markeringen
- niet gesigneerd, niet gedateerd:, opschrift recto r.o.: .Item.al.dat.bin[n]en.die.lymyte[n].int.groen.staet.is.in.die vrijh[eyt]. // En[de].dat.int.witte.veldt.aen.ghetekent.staet.is.buyte[n].die.vryh[eyt], opschrift recto: aanduidingen van rivieren, bruggen, dijken, wegen, poorten en landerijen
- Opmerkingen
- Contemporaine lijst. Uit de kameraarsrekeningen blijkt dat de Utrechtse vroedschap op 21 maart 1540 de opdracht gaf tot het schilderen van de plattegrond van de stad, waarop de vrijheden moesten worden aangetekend. Op 15 september 1541 werd de schilder betaald voor zijn werk. De grenzen van de stad waren in 1539 bevestigd door de landvoogdes Maria van Hongarije. Uit de kameraarsrekeningen van 1539-1540 blijkt dat er over de grenzen van de vrijheid van de stad meningsverschillen bestonden. De resultaten van het onderzoek dat om deze reden werd gehouden, werden vastgelegd op de plattegrond. Zie Acket 1931, pp. 44-45. Ingekleurde litho naar inv. nr. 2477 met twee-regelig onderschrift in N. van der Monde, Geschied- en oudheidkundige beschrijving van de pleinen, straten, stegen, waterleidingen, wedden, putten en pompen der stad Utrecht, 3 delen, Utrecht 1844-1846, dl. 1 (1844), na p. 18. Zie Utrecht 1878(c), cat. nr. 1375, p. 130. Anonieme tekening, 783 x 730 mm naar inv. nr. 2477 uit 1750-1800 in Het Utrechts Archief, inv. nr. ab24. Litho in kleur uit 1840 door P.W. v.d. Weijer naar een tekening van N. v.d. Monde naar inv. nr. 2477, 350 x 393 mm, in Het Utrechts Archief, inv. nr Ab23.
- Rechten
- Publiek domein
- Documentatie
- Een herontdekte proceskaart : Een kaart van het grensgebied tussen Utrecht en het Gooi, Reinout Klaarenbeek, (Caert-thresoor : tijdschrift voor de historische kartografie in Nederland, Jaargang: 42, Aflevering: 4, 2023), pp. 3-13
- Intrigerende stadsplattegrond op een oude grenskaart, Ester Smit, (Oud-Utrecht : tijdschrift voor geschiedenis van stad en provincie Utrecht, Jaargang: 98, Aflevering: 1, feb 2025), pp. 14-18
- Jacob van Eyck in Utrecht 1625–2025, Thiemo Wind, (Oud-Utrecht : tijdschrift voor geschiedenis van stad en provincie Utrecht, Jaargang: 98, Aflevering: 1, feb 2025), pp. 19-23
- De Catalogus der schilderijen [1952], Centraal Museum (Utrecht, 1952), LVIII + 512 p.
- Catalogus van het Historisch Museum der stad [1928, cat. nrs. 1-1403], W.C. Schuylenburg, Centraal Museum (Utrecht, 1928)
- Catalogus van het Museum van Oudheden [1878], door S. Muller Fz.. S. Muller Fz., J.L. Beijers (Utrecht, 1878) (1878), XV, 237 p.
- Catalogus van het Museum van Oudheden [1904], door S. Muller Fz.. S. Muller Fz., W. Leijdenroth (Utrecht, 1904) (1904)
- Dwars door Utrecht : opgravingen langs de HOV-Busbaan, René de Kam, Matrijs (Utrecht, 2003) Gemeente Utrecht, Stedenbouw en Monumenten, sectie Cultuurhistorie, 160 p.
- Een paradijs vol weelde : geschiedenis van de stad Utrecht, onder red. van R. E. de Bruin, ...[et al.], Matrijs (Utrecht, 2000), p. 592
- Schilderkunst tot 1850. De verzamelingen van het Centraal Museum Utrecht [cat. nrs. 291-590], Liesbeth M. Helmus, Centraal Museum (Utrecht, 1999)
- Utrecht op schilderijen : zes eeuwen topografische voorstellingen van de stad Utrecht, Jos de Meyere, Kwadraat (Utrecht, 1988), 331 p.
- Utrechtse stadsgezichten [mei 1971], Centraal Museum (Utrecht, 1971), 5 p.
- Verzameling van oud beeldwerk en andere oudheden, schilderijen en tekeningen, meestal tot de stad Utrecht betrekking hebbende, behoorende tot het Archief derzelve stad [1838], [s.n.] (Utrecht, [c.1838]), 20 p.
- De levens en werken der Hollandsche en Vlaamsche kunstschilders, beeldhouwers, graveurs en bouwmeesters van den vroegsten tot op onzen tijd (strekkende tevens tot vervolg op het werk van J. Immerzeel, jr.) : vijfde deel P-S, door Christiaan Kramm, Gebroeders Diederichs (Amsterdam, 1857 - 1864), p. 1281 - 1600
- Historische atlas van de stad Utrecht : twintig eeuwen ontwikkeling in kaart gebracht, Hans Rennes, SUN (Amsterdam, 2005), 80 p.
- Een paradijs vol weelde : geschiedenis van de stad Utrecht, onder red. van R. E. de Bruin, ...[et al.], Matrijs (Utrecht, 2003), 592 p.
- De Bilt in kaart gebracht : jubileumuitgave van de Historische Kring d'Oude School, Steven Hagers, HaEs Producties ([De Bilt], 2012), 32 p.
- Utrechts verleden in vogelvlucht, Renger de Bruin, René de Kam, Kaj van Vliet, Matrijs (Utrecht, 2017), 152 p.
- Grote Historische topografische Atlas ca.1897/1914 Utrecht, schaal 1 : 25.000, Samenst. en red. Wim Breedveld, Anoek van der Leest en Huib Stam, Uitgeverij Nieuwland (Tilburg, 2008)
- De Utrechtse Domtoren : Trots van de stad, René de Kam, Frans Kipp, Daan Claessen, Matrijs (Utrecht, 2021), 560 p.
- Utrecht : tale of the city, Renger de Bruin, René de Kam, Kaj van Vliet, Matrijs (Utrecht, 2022), 152 p.
- De Utrechtse kunstenaarsfamilie Van Schayck, G.J. Hoogewerff, (Oudheidkundig Jaarboek : derde serie van het Bulletin van den Nederlandschen Oudheidkundigen Bond, Jaargang: 3, 1923), p. 28 - 34
- Een merkwaardige kaart van Utrecht en omgeving, M.N. Acket, (Jaarboekje van Oud-Utrecht, 1931)
- Het Centraal Museum te Utrecht: het oudste stedelijk museum van Nederland, J.A.L. de Meyere, (Maandblad van Oud-Utrecht, Jaargang: 61, Aflevering: 9, september 1988), p. 97- 105
- Schilders en Beeldhouwers in Oud-Utrecht, P. Swillens, (Jaarboekje van Oud-Utrecht, 1925)
- Utrechtsche schilders uit de tweede helft van de XVIe eeuw, door C.H. de Jonge, (Oud Holland : nieuwe bijdragen voor de geschiedenis der Nederlandsche kunst, letterkunde, nijverheid, enz., Jaargang: 50, 1933), p. 159 - 172
- Utrechtse criminele zaken in de 16e eeuw, A.Graafhuis, (Spiegel Historiael, 1976-05)
- Utrechtse schilderkunst in de tweede helft van de zestiende eeuw, J.A.L. de Meyere, (Jaarboek Oud-Utrecht, 1978)
- Stedelijk archief der stad Utrecht, door H.M.A.J. van Asch van Wyck, (Kronijk van het Historisch Gezelschap te Utrecht, Aflevering: 4, 1848), pp. 172-179
- Amsterdamse graanhandel, 'sincere' katholieken en keizer Karel V : over de politieke context van Cornelis Anthonizoons gezicht op Amsterdam, Yvonne Colijn, (Jaarboek van het Genootschap Amstelodamum, Aflevering: 100, 2008), pp. 178 - 209